تاريخ حديث شيعه« 2» - طباطبايى، محمد كاظم - الصفحة ٣٤ - ٣ امالى

مدرسه حديثى بغداد هستند، اين اثر كه در زمان خود جامع‌ترين كتاب حديثى فقهى است از ثمرات مدرسه حديثى بغداد به شمار مى‌آيد. شيخ طوسى پس از مدتى گزيده‌اى از اين اثر را با عنوان الاستبصار عرضه كرد كه در رديف كتب اربعه به شمار مى‌آيد.

جوامع حديثى ديگرى نيز در اين دوران نگارش يافتند كه اكنون در اختيار ما نيستند، مانند الجامع محمد بن حسن بن وليد (استاد شيخ طوسى) و مدينة العلم شيخ صدوق.

٢. تك‌نگارى‌

تك‌نگاريها موضوعات گوناگونى دارند. هر موضوع اعتقادى، اخلاقى، اجتماعى و كلامى، مى‌تواند دست‌مايه نگارش يك كتاب حديثى در آن موضوع باشد. شمار تك‌نگاريهاى اين دوران به صدها عنوان مى‌رسد. فضاى علمى حاكم بر جامعه و مجموعه مباحثات پديدآمده بين عالمان، رواج و افزايش اين‌گونه نگارشها را در پى داشت. شيخ صدوق را مى‌توان طلايه‌دار اين‌گونه نويسندگى دانست. او نزديك به سيصد رساله و كتاب حديثى دارد، كه بيشتر آنها تك‌نگارى در موضوعات خاص هستند، مانند كتاب التوحيد در زمينه الهيات، كمال الدين در امامت و مهدويت و ثواب الاعمال و عقاب الاعمال در برشمارى آثار كارهاى نيك و بد.

٣. امالى‌

اين شيوه از نگارش حديثى، خود محصول نوع خاصى از عرضه حديث و دريافت آن است، كه در آن استاد احاديث گوناگون را از حافظه يا كتابهاى خود، براى شاگردان مى‌خواند و املا مى‌كند و شاگردان آن را مى‌نويسند. به مجموعه نوشته شاگرد كه به صورت كتاب درمى‌آمد، امالى آن استاد مى‌گفتند. در اين شيوه معمولًا تاريخ جلسه خواندن حديث (املا) و مكان آن يادداشت مى‌شد.

چهار كتاب امالى مشهور شيعه يعنى امالى صدوق، امالى مفيد، امالى طوسى و امالى سيد مرتضى از نگارشهاى اين دوران هستند كه به جز كتاب آخر، همگى نگاشته حديثى هستند.