تبصرة المتعلّمين و إرشاد الأذهان، نمونه‌هاى زيبايى از كار و تلاش فقهى هستند. كتاب مختلف الشيعه به اختلاف عالمان شيعه در موضوعات و مسائل فقهى پرداخته است و كتاب التذكره به آراى فقيهان اهل سنت نظر دارد.

مى‌توان ادعا كرد كه عالمان اهل سنت كتابى به گستردگى كتاب التذكره ننگاشته‌اند.

مجموعه نگاشته‌هاى علامه حلّى نزديك به ١٢٠ عنوان است‌[١] كه برخى از آنها در مجلدات متعدد تدوين شده است.

كتابهايى كه در ارتباط با حديث و يا كلام نقلى نوشته است نزديك به پانزده عنوان است. متأسفانه مهم‌ترين نگارشهاى حديثى علامه اكنون در اختيار ما نيست. مهم ترين نگاشته در اين مجموعه كتاب استقصاءُ الاعتبارِ في تحريرِ مَعانى الأخبار است.

به ظاهر اين كتاب به شرح الحديث (فقه الحديث) توجه داشته؛ علامه حلّى در معرفى اين كتاب گفته است:

ذَكَرْنا فيه كُلَّ حديثٍ وَصَلَ إلينا وَ بَحَثْنا في كُلِّ حديثٍ على صِحَّةِ سَنَدِه أو إبطالِهِ وكَوْنِ مَتنِه مُحكَماً أو متشابهاً وما اشْتَمَلَ على المَتنِ مِنَ المَباحِثِ والأدلّةِ وما يُسْتَنْبَطُ مِن المَتنِ مِن الأحكامِ الشَرعيّةِ وَغَيرِها وهوَ كتابٌ لَمْ يُعْمَلْ مِثْلُه‌[٢].

در اين كتاب هر روايتى را كه به ما رسيده، آورديم و از درستى يا نادرستى سند آن و نيز محكم يا متشابه بودن و ديگر مباحثى كه به متن حديث بازمى‌گردد، سخن رانديم و احكام شرعى حاصل از متن را به نقد نشستيم. اين كتابى است كه مانند آن به منصه ظهور نرسيده است.

با توصيف علامه از اين كتاب بايد آن را مهم‌ترين كتاب فقه الحديثى شيعه شمرد. متأسفانه اين مجموعه اكنون در دسترس نيست، اما بسيار محتمل است كه رويكرد اين كتاب بررسى احاديث فقهى بوده باشد.[٣]

[١]. ر. ك: مكتبة العلامة الحلّى، ص ٢٢٣- ٢٥.

[٢]. خلاصة الأقوال، ص ١١٠.

[٣]. ديگر آثار حديثى علامه حلى از اين قرار است:

١- جامعُ الأخبار

٢- مصابيحُ الأنوار في جمعِ جميع الأخبار

آن‌گونه كه از نام اين كتاب پيدا است، كتاب حاضر به جمع‌آورى احاديث پرداخته و مجموعه‌نگرى را مورد توجه قرار داده است.

٣- الدُّرَرُ و المَرجان فِى الأحاديثِ الصِّحاح و الحِسان

٤- النَهجُ الوَضّاحِ فِى الأحاديثِ الصِّحاح

اين دو كتاب نيز به روش رجالى و معيار پذيرش حديث در نزد علامه حلّى اشاره دارند. ايشان با توجه به تغيير مبانى قدمايى و پذيرش تقسيم چهارگانه حديث، نگارشهاى جديدى را از احاديث صحيح و يا صحيح و حسن، سامان داده است.