تاريخ حديث شيعه« 2» - طباطبايى، محمد كاظم - الصفحة ١٦٤ - سيد حيدر آملى و نگارش احاديث عرفانى

اگرچه عالمان اهل سنت به اين موضوع پرداخته و نگاشته‌هايى را فراهم كرده‌اند، اما اين گونه نگارش در سده‌هاى پيشين، در منابع حديثى شيعه نظير نداشته است.

آثار ابن‌عربى با نگاه عارفانه است و برخى از آثار غزالى از نگاه صوفيانه او نشأت گرفته است. با توجه به آغاز اين حركت از سوى سيد حيدر آملى و تأثير عميق كتابهاى او بر نگاشته‌هاى عرفانى شيعى در سده‌هاى پسين، مناسب است با توجه و دقت بيشتر به اين موضوع پرداخته شود.[١]

سيد حيدر آملى در اوايل سده هشتم در آمل به دنيا آمد. پس از تحصيل و تا سى سالگى در دربار حاكمان طبرستان خدمت مى‌كرد و به مال و منال فراوان دست يافت. با تحول درونى‌اى كه در خويش احساس كرد، از دربار و مال كناره گرفت و پس از زيارت خانه خدا به گروه صوفيه پيوست. او افزون بر خرقه‌پوشى و رياضت به تحصيل متون مهم عرفانى پرداخت و هم‌زمان نزد برخى از مشهورترين عالمان شيعى چون فخر المحققين تحصيل كرد و از او اجازه روايت گرفت.

آملى آثار متعددى در زمينه‌هاى عرفان و تصوف نگاشته است كه مشهورترين آنها جامع الأسرار (با رويكرد حديثى) و المحيط الأعظم (در تأويل آيات قرآن) است.

جامع الأسرار

هدف سيد حيدر آملى در جامع الأسرار، سازگار نشان دادن مبانى دينى و شيعى با ديدگاه صوفيان در مباحث مهم اعتقادى مانند توحيد، نبوت، ولايت و ايمان است.[٢] يكى از محققان، احاديث جامع الأسرار را به چند دسته تقسيم كرده و گفته است:

برخى از احاديث اين كتاب در منابع معتبر حديثى كهن شيعه آمده است، ولى سيد حيدر بدون اشاره به منبع و مأخذ آنها را نقل مى‌كند. بيشتر احاديث اين كتاب از اين گروه است كه با مشرب عرفانى سيد حيدر آملى معنا شده است.[٣] گروه ديگر از احاديث اين كتاب با منابع كهن شيعى متفاوت بوده و اضافاتى دارد كه آن زياده مورد نظر و استدلال سيد حيدر است.

[١]. براى اطلاع و آگاهى بيشتر ر. ك: مجله علوم حديث، شماره ٢٨، ص ٩٦- ٦٥.

[٢]. جامع الأسرار، ص ٦١١.

[٣]. مجله علوم حديث، شماره ٢٨، ص ٧٣.