تاريخ حديث شيعه« 2» - طباطبايى، محمد كاظم - الصفحة ١٣٠ - حوزه رى

حديث در مناطق مختلف طبرستان اشاره شده است.[١] پيدايش آل‌بويه از اين منطقه نيز دليل ديگرى بر رواج باورهاى شيعى در اين منطقه است.

عبدالجليل قزوينى در كتاب النقض درباره مدرسه‌هاى شيعيان در اين مناطق نوشته است:

اگر به تَعديد مدارس سادات مشغول شويم، در بلاد خراسان و حدود مازندران و شهرهاى شام، از حلب تا حَرّان، و از بلاد عِراق چون قم و كاشان و آبه، كه مدارس چند است؟ و كى بوده است؟ و اوقاف چند؟ طومارات كتب خواهد![٢]

حوزه رى‌

در قرن چهارم و پنجم شيعيان رى، گروهى بانفوذ و رو به پيشرفت بوده‌اند، هر چند اكثريت مردم و عالمان اين ديار سنى بودند.

در ميان اصحاب امامان عليهم السلام از راويانى با وصفِ رازى ياد شده است.[٣] برخى، از شهرهايى چون كوفه به اين شهر مهاجرت كرده‌اند كه يحيى بن عَلاء بَجَلى كوفى از اين گروه است.[٤]

حضور حضرت عبدالعظيم حسنى در رى (قرن سوم) و مدفن آن بزرگوار، سبب ترويج فرهنگ شيعى در اين شهر شد. خاندان ثقة الاسلام كلينى نيز از عالمان اين ديار بودند. على بن محمد رازى مشهور به عَلّان كلينى، استاد و دايى ثقة الاسلام كلينى است كه كتابى با نام اخبار القائم نگاشته است. كلينى زاده كلين در نزديكى شهر رى است كه با عبارت «شَيخُ اصحابِنا بِالرَّي» توصيف شده است.

نزديكى رى به قم موجب ارتباط بين عالمان اين دو شهر بود. اگرچه مدرسه حديثى قم بسيار مهم‌تر بود و بر حوزه حديثى رى بيشتر تأثير داشت، ولى آزادى عمل در رى، باعث شد برخى از تبعيديان قم به اين شهر هجرت كنند كه سهل بن زياد رازى از اين گروه است. از اين رو برخى از افراد محدثِ رى، به غلو متهم شدند و برخى نيز با اين اتهام از قم به رى مهاجرت كردند.[٥]

[١]. ر. ك: توحيد، ص ٣٨١، خصال، ص ١٦٥.

[٢]. ر. ك: تاريخ تشيع در ايران، ج ١، ص ٣٨٠، به نقل از كتاب النقض، ص ٣٤.

[٣]. رجال نجاشى، ص ١٠٩، ١٢٦، ٢٢٨ و ....

[٤]. همان، ص ٤٤٣.

[٥]. ر. ك: رجال ابن‌غضائرى، ص ١٢٥، ٩٧، ٧٩، ٦٦، ٥١ و ٤٣.