مشهورترين و پررونق‌ترين حوزه شيعى در سده‌هاى هفتم تا نهم هجرى، حوزه حديثى حلّه است. اين حوزه دانشمندان مشهور و معتبرى را به جامعه شيعى هديه كرده و نام خود را جاودانه ساخته است.

در بحث پيشين برخى از بزرگان اين حوزه را معرفى كرديم. حضور افرادى چون ابن‌ادريس حلّى، محقق حلّى، علامه حلّى و فخر المحققين به اين حوزه رنگ فقهى بخشيد. محقق حلّى و علامه حلّى، دو شخصيت شاخص در فقه شيعى هستند.

مصون ماندن حلّه از حمله مغول كه با درايت و تيزبينى پدر علامه حلّى و محقق حلّى صورت پذيرفت موجب رونق اين شهر در سده هشتم شد. حلّه مركز و پناهگاه عالمان و دانش‌پژوهان شيعه بود. با نظر به شاگردان علامه حلّى و نسخه‌برداران كتابهاى او مى‌توان حضور پرنشاط عالمان را در اين شهر مشاهده كرد. بيشتر اين عالمان از مناطق خراسان، اصفهان، طبرستان و ساير نواحى به حضور ايشان مى‌رسيدند.[٢]

٢. حوزه جبل‌عامل‌

حوزه جبل عامل، كه يكى از حوزه كهن در اين سده است، شاهد شكوفايى يكى از نوابغ بود كه پس از شهادت به شهيد اول شهره گشت. علاوه بر شهيد اول عالمان‌

[١]. با وجود دانشمندان و عالمان تأثيرگذارى چون ابن‌ادريس حلى، سيد بن طاووس، علامه حلى و ابن‌فهد در اين شهر، عنوان مدرسه و يا مكتب حلّه را براى اين شهر مناسب ندانستيم؛ بنابراين، از آن با عنوان حوزه حديثى حلّه ياد كرديم. علت اين نام‌گذارى روشن است. اگرچه اين حوزه حديثى جايگاه عالمان و دانشمندان بزرگى بوده است، ولى از يك روش و معيار واحد پيروى ننموده است. سيد بن طاووس و برادرش داراى دو سبك و مبناى متفاوت و حتى متضاد هستند. ابن‌ادريس حلّى شيوه‌اى خاص دارد. علامه حلّى نيز در مباحث رجالى از سبك احمد بن على بن طاووس، پيروى مى‌كند و در شيوه كلامى و حديثى، راه و روشى مخصوص به خويش دارد. همه اين افراد را نمى‌توان در مدرسه‌اى حديثى با ويژگيهاى خاص و مشخص جاى داد؛ بنابراين، واژه حوزه حديثى حلّه براى اين شهر و گروه مناسب‌تر است.

[٢]. رسول جعفريان، تاريخ‌پژوه معاصر، با استفاده از نسخه‌هاى به جاى مانده از كتابهاى علامه حلّى، گزارشى از اين افراد ارائه داده است. براى اطلاع بيشتر، ر. ك: تاريخ تشيع در ايران، ج ٢، ص ٦٧٦ ٦٦٩.