تاريخ حديث شيعه« 2» - طباطبايى، محمد كاظم - الصفحة ١٤٤ - ابن شهرآشوب(٥٨٨ ٤٨٩ ه)

مخالفان خود را جمع‌آورى كرده است. همچنين در پايان كتاب توقيعاتى از امام مهدى (عجل الله تعالى فرجه الشريف) آمده است. در توصيف و مدح اين كتاب فراوان سخن گفته‌اند،[١] ولى مرسل بودن متون و ضعف محتوايى برخى از آن متون، اعتماد كلى به كتاب را مى‌زدايد.

لازم به ذكر است كه متون موجود در كتاب احتجاج ماهيت جدلى دارند و نبايد آنها را عقايد حقيقى شيعه تلقى كرد. تفسير منسوب به امام عسكرى عليه السلام، كتاب سليم بن قيس و كتابهاى شيخ صدوق و سيد مرتضى از جمله مصادر طبرسى در كتاب احتجاج است.[٢]

ابن شهرآشوب (٥٨٨ ٤٨٩ ه)

ابوجعفر محمد بن على بن شهرآشوب مازندرانى، مفسر، محدث و فقيه امامى در سده ششم هجرى است. تحصيل و تدريس او در شهرهاى مختلف خراسان، بغداد، حِلّه و حلب بوده است.[٣] اساتيد شيعه و سنى فراوانى داشته است كه از آن جمله مى‌توان به ابوعلى فضل بن حسن طبرسى، قطب راوندى، جارالله زمخشرى و خطيب خوارزمى اشاره كرد. ابن‌ادريس حِلّى، ابن‌بِطريق حِلّى و ابن‌زُهره هم شاگرد او بوده‌اند كه حكايت از تدريس او در حِلّه و حلب دارد.

ابن شهرآشوب در سال ٥٨٨ هجرى در حلب درگذشت و در آنجا مدفون گشت.

مشهورترين نگاشته‌هاى او سه كتاب هستند كه اكنون نيز در دسترس است:

١. متشابهُ القرآن و مُخْتَلَفُه: مؤلف آيات متشابه را به ترتيب موضوعى بررسى و طبقه‌بندى كرده است.

٢. مَعالم العلماء: از مهم‌ترين كتابهاى فهرست و رجال شيعه در سده‌هاى پنجم تا هفتم است. اين كتاب تلخيص فهرست شيخ طوسى است كه زياداتى درباره عالمان پس از شيخ طوسى به آن اضافه شده است.

[١]. ر. ك: مقدمه كتاب الإحتجاج.

[٢]. درباره خاندان طبرسى رجوع شود به دائرة المعارف تشيع، ج ١٠، ص ٤٧٠ به بعد؛ مقدمه كتاب الإحتجاج.

[٣]. دائرة المعارف بزرگ اسلامى، ج ٤، ص ٩٠.