تاريخ حديث شيعه« 2» - طباطبايى، محمد كاظم - الصفحة ٢٥ - نگاهى به فضاى سياسى اين دوران

درآمد

از منظر تاريخ حديث، سده‌هاى چهارم و پنجم هجرى دورانى مهم و نقش‌آفرين براى حديث و ديگر معارف شيعى به شمار مى‌رود. پژوهشگران و دانشوران بزرگ حديث شيعه، همچون شيخ كلينى، شيخ صدوق، شيخ مفيد، سيد مرتضى، سيد رضى و شيخ طوسى در اين دوره مى‌زيستند، كتب اربعه حديثى شيعه در اين دوران نگارش يافتند، علاوه بر آن صدها كتاب حديثى و پيرامونِ حديثى ديگر نيز محصول اين دوران هستند. اكنون بايد ديد اين پديده خجسته، يعنى فزونى، تنوع و گرمى بازار تلاشهاى حديثى و به بار نشستن آنها، چگونه حاصل شده است و چرا پس از نيمه دوم سده پنجم (٤٥٠ هجرى به بعد) اين پديده استمرار نيافت. به نظر مى‌رسد كه مهم‌ترين عامل در اين زمينه، مساعد بودن شرايط سياسى، فرهنگى و اجتماعى آن دوران است كه بسترى مناسب براى اين‌گونه تلاشها فراهم كرده بود.

نگاهى به فضاى سياسى اين دوران‌

با سپرى شدن سده سوم و آغاز سده چهارم از اقتدار، ابهت و عظمت خلافت عباسى كاسته شده و دوران ضعف و سستى اركان آن فرا رسيد. قدرت اجرايى در اختيار وزيران قرار گرفت و وزرات دستخوش فساد دولتيان شد؛ به گونه‌اى كه اين پست با پرداخت رشوه به خليفه يا نزديكان او قابل دست‌يابى بود و از اين‌رو در آغاز سده چهارم، وزيران به بهانه‌هاى گوناگون بركنار يا منصوب مى‌شدند.[١] رقابت ميان درباريان براى احراز اين پست روز به روز شديدتر مى‌شد كه كمترين پيامد آن بى‌نظمى و بى‌ثباتى در كار مديريت كشور پهناور اسلامى بود. در چنين اوضاع آشفته‌اى حكومتهاى محلى كوچك و

[١]. الكلينى و الكافى، ص ٢٥٠.