تاريخ حديث شيعه« 2» - طباطبايى، محمد كاظم - الصفحة ١٣٩ - رواج فضايل نگارى

برخى پديد آمدن اين دوران را ناشى از عظمت و بزرگى شيخ طوسى دانسته‌اند؛[١] اگرچه بزرگى شيخ طوسى و نبوغ ايشان مورد تأييد همگان است، ولى عامل اصلى در نبود نشاط فكرى در جامعه شيعى، نامساعد بودن اوضاع سياسى و اجتماعى بوده است. اين محيط نابسامان، فضاى مناسب براى تفكر و جهش فرهنگى در حوزه‌هاى فقه، حديث و معارف را فراهم نمى‌كرد. البته دوران سكون و ركود فقه، در اواخر قرن ششم به پايان رسيد و با تلاش و كوشش عالمانى همچون ابن‌ادريس حِلّى (م ٥٩٨ ه) دوران طراوت فقه شيعى آغاز گشت.

ولى در حوزه حديث، اين تحرك پديد نيامد. معارف حديثى و گونه‌هاى متفاوت نگارش و كوشش در آن به كندى به حركت خويش ادامه مى‌داد. حوزه‌ها و مدرسه‌هاى حديثى در شهرهاى كوچك و بزرگ وجود داشت و كتابهاى حديثى دست به دست مى‌گشت و به نسل پسين منتقل مى‌شد. گزارش اين تلاش در سلسله اجازات راويان و محدثان به خوبى منعكس شده است.

سوگمندانه بايد گفت: اين تلاش و كوشش درخور جامعه عظيم و فرهيخته شيعى نبود. در طول اين دوران، اثرى تأثيرگذار و ماندگار پديد نيامد. آثار نگارش‌يافته در اين زمان از گستره و اهميت آثار مدرسه قم و بغداد برخوردار نيست.

برخى ويژگيهاى فعاليتهاى حديثى‌اين دو سده‌

رواج فضايل‌نگارى‌

فضايل‌نگارى در اين دوران رواج يافته است. در اين زمان، اهل سنّت كتابهايى درباره نقل فضايل و مناقب اهل بيت نگاشته‌اند؛ مناقب خوارزمى (م ٥٨٦ ه) و مطالب السئول محمد بن طلحه شافعى متوفى ٦٥٦ هجرى از آن جمله است.

در نگارشهاى شيعى، مناقب ابن شهرآشوب (٥٨٨- ٤٨٩ ه) مشهورترين اثر در مناقب‌نگارى اين دوره است كه برگرفته از دهها كتاب اهل سنّت در منقبت‌نگارى امامان است.

[١]. مقدمه‌اى بر فقه شيعه، ص ٥٠ و ....