تاريخ حديث شيعه« 2» - طباطبايى، محمد كاظم - الصفحة ٩٦ - آثار ماندگار

«جليلُ القدرِ بصيرٌ بالفقه»،[١] «عارفٌ بالرجال، مُوثوقٌ به، له كتبٌ ...»[٢].

محمد بن حسن بن وليد حدوداً با ثقة الإسلام كلينى و على بن حسين بن بابويه معاصر بوده و در سال ٣٤٣ درگذشته است.[٣] درباره او پيش‌تر سخن گفتيم.

١٢. جعفر بن محمد بن قولويه‌

نجاشى ضمن توثيق او به سرآمد بودن در زيباييها، اعتبار و دانش فقه او نيز اشاره مى‌كند:

مِن ثِقاتِ أصحابِنا و أجِلّائِهم فى الحديثِ و الفقهِ ... و كلُّ ما يُوصَفُ بِه الناسُ مِن جَميلٍ و ثقةٍ و فقهٍ فهو فوقَه، له كتبٌ حِسانٌ‌[٤].

نگاشته‌هاى حديثى او فراوان و به عدد ابواب فقه بوده است. كتاب مشهورش به نام كامل الزيارات، كهن‌ترين كتاب زيارتى در دسترس است.

او در سال ٣٦٧ در بغداد رحلت كرد[٥] و در كنار حرم امام كاظم عليه السلام دفن شد.

خاتمه‌

سه نفر از بزرگ‌ترين محدثان قم كه مشهورتر از آن‌اند كه در اين خلاصه ذكر شوند عبارتند از؛ محمد بن يعقوب كلينى، على بن الحسين بن بابويه (پدر شيخ صدوق) و محمد بن على بن الحسين (شيخ صدوق) كه در درس پيش به اجمال معرفى شدند.[٦]

آثار ماندگار

نگاشته‌هاى مدرسه حديثى قم بسيار فراوان بوده است. نام نزديك به هزار كتاب از اين نوشتارها ذكر شده است. اما متأسفانه تعداد بسيار كمى از اين مجموعه اكنون در دسترس است. بيشتر اين آثار در گردش روزگار از ميان رفته و به ما رخ ننموده است.

[١]. رجال شيخ طوسى، ص ٤٣٩.

[٢]. فهرست شيخ طوسى، ص ٢٣٧.

[٣]. رجال نجاشى، ص ٣٨٣.

[٤]. رجال نجاشى، ص ١٢٣.

[٥]. رجال طوسى، ص ٤١٨.

[٦]. زندگى‌نامه مفصل ثقة الإسلام كلينى و شيخ صدوق در كتاب جوامع حديثى شيعه آمده است.