تاريخ حديث شيعه« 2» - طباطبايى، محمد كاظم - الصفحة ٣٩ - ٩ فضايل و مناقب

كمال الدين يا إكمال الدين و إتمام النعمة (شيخ صدوق)؛

كتاب الغيبة (الطوسى).

٩. فضايل و مناقب‌[١]

در اين شيوه نگارشى مجموعه‌اى از احاديث بازگوكننده برتريها و شايستگيها و افتخارات امام على عليه السلام و گاه ديگر معصومان گردآورى مى‌شود. در حقيقت اين نوع نگارش، برآيند شكاف و اختلافى است كه بر سر رهبرى جامعه در پى انحراف از واقعه غدير پديد آمد. شيعيان پيوسته در كنار اثبات امامت على بن ابى‌طالب عليه السلام با ادله گوناگون از قرآن و حديث، به بيان برتريها و شايستگيهاى ايشان نيز مى‌پرداختند.

در سده چهارم و پنجم كه دوره رونق علمى و گرمى بازار نگارشهاى حديثى به شمار مى‌آيد، شاهد نگارش پر برگ و بارتر مجموعه فضايل‌نگارى هستيم؛ به گونه‌اى كه به خاطر فراوانى و تنوع نسبت به دوران پيشين و پسين خود بى‌مانند است. از اين گروه فضيلت‌نگاريها مى‌توان به كتب زير اشاره كرد:

فضائل أميرالمؤمنين از ابن‌عُقده (ابوالعباس احمد بن محمد)؛[٢]

مناقب الامام أميرالمؤمنين از محمد بن سليمان كوفى زيدى؛[٣]

نوادر الأَثر بعلىٍّ خير البشر از جعفر بن احمد قمى؛

شرح الأخبار فى فضائل الأئمة الأطهار از قاضى نعمان (ابوحنيفه نعمان بن محمد تميمى مغربى)؛

[١]. فضايل، جمع« فضيلة» به معناى برترى است و مناقب جمع منقبة است. به آنچه كه مايه افتخار و مباهات براى فرد است، منقبت گفته مى‌شود.

[٢]. آقابزرگ طهرانى در الذريعه( ج ٥، ص ١٠٢، ش ٤٢٤) از اين كتاب با عنوان جزء فى فضائل على عليه السلام و از نويسنده آن با نام ابوالعباس أحمد بن محمد بن سعيد بن عقدة الكوفى

( م ٣٣٣) ياد مى‌كند.

[٣]. او متولد ٢٥٥ هجرى در كوفه و درگذشته به سال ٣٢٢ در يمن است. او پس از برپايى دولت زيديه در يمن به رهبرى يحيى بن حسين معروف به امام هادى عهده‌دار پست قضاوت آنان شد و تا زمان جانشينان او، ناصر و مرتضى، بر اين پست باقى ماند. كتاب مناقبش بيش از سه هزار حديث دارد كه بيشتر رجال أسناد آن، از رجال صحاح شش‌گانه سنيان است.( ر. ك: مقاله« كتابهاى حديثى منتشرشده از زيديه»، تأليف سيد على موسوى‌نژاد، مجله علوم حديث، شماره ٢٥، صفحه ١٧٠).