تاريخ حديث شيعه« 2» - طباطبايى، محمد كاظم - الصفحة ٤٢ - ١٣ رجال

نقد حديث در كتابهاى مختلف شيخ مفيد به شيوه منطقى و صحيح به چشم مى‌خورد. رساله تصحيح الاعتقاد، كه به تبيين و تصحيح معارف حديثى و نقد نظرات شيخ صدوق پرداخته است، كهن‌ترين نمونه نقد صحيح حديث است.

سيد مرتضى در كتاب امالى خود به مواردى از تبيين و تأويل حديث دست يازيده و نمونه‌اى جالب و خواندنى ارائه كرده است. سيد رضى نيز در كتاب المجازات النبويه، نمايى زيبا از سخنان پيامبر صلى الله عليه و آله ارائه نموده است.

در اين ميان مهم‌ترين كتابى كه به اختلاف حديث و راههاى جمع ميان احاديث به ظاهر متفاوت، پرداخته كتاب الاستبصار فيما اختلف من الأَخبار شيخ طوسى (رحمه الله) است.

اين مؤلف و فقيه گرانمايه، ابتدا كتاب تهذيب الاحكام را به شيوه شرح حديثى كتاب المقنعه شيخ مفيد نوشت. اهتمام او در اين شرح، نقل اخبار متنافى و جمع ميان آنها بود.

كتاب استبصار، گزيده كتاب تهذيب الاحكام است و تنها به اخبار اختلافى نظر دارد. اين كتاب، تنها در بردارنده روايات فقهى است. از اين رو در جمع اخبار مختلف، از روش فقهى سود جسته است.

در اين زمينه كتابهاى ديگرى نيز نگاشته شده است كه در گذر زمان مفقود شده‌اند. دو كتاب جواب المسائل فى اختلاف الأخبار و المزورين عن معانى الاخبار[١] از شيخ مفيد از جمله اين آثار هستند.

١٣. رجال‌

علم رجال در ميان علوم پيرامونى حديث، پيشينه‌دارترين آنها است، با اين حال قديمى‌ترين كتابهاى رجالى كه امروزه در دسترس ما هستند، از يادگارهاى اين دو سده‌اند و نگاشته‌هاى پيش از اين دوران يا ناپديد شده‌اند و يا اينكه مطالبشان در كتب رجالى اين دوران به كار رفته و خود به مرور از بين رفته‌اند.

رجال كشى و رجال طوسى از مشهورترين كتابهاى رجالى اين دوره هستند. فهرست نجاشى و فهرست شيخ طوسى نيز مطالب رجالى فراوانى داشته‌اند و در توثيق‌

[١]. رجال نجاشى، ص ٤٠٠.