تاريخ حديث شيعه« 2» - طباطبايى، محمد كاظم - الصفحة ٥٨ - ١٥ ابن شعبه حرانى

طبرى، نويسنده كتاب تاريخ طبرى و تفسير طبرى است. او سنى‌مذهب است. دو همنام ديگر او شيعه مذهب بوده‌اند. اولى نويسنده كتاب المسترشد فى الإمامه است. او در اين كتاب به اثبات امامت امام على عليه السلام و شايستگى ايشان پرداخته است. شيخ طوسى در معرفى او نوشته است: «ليس بصاحب التاريخ»[١] محمد بن جرير طبرى ديگر، نويسنده كتاب دلائل الأمامه است كه علاوه بر اثبات امامت به شرح حال امامان و مناقب و معجزات آنان نيز پرداخته است.[٢]

كتابهاى ديگرى چون مناقب فاطمة و ولدها، نوادر المعجزات و كتاب الرجال نيز به محمد بن جرير نسبت داده شده است.

١٤. حسين بن حمدان خصيبى (م ٣٣٤ ه)

او از سران غاليان فرقه نصيريه است. در حلب مى‌زيسته است و ابن‌عقده و تلعكبرى از او روايت نقل كرده‌اند. رجاليان او را به فساد عقيده متهم كرده و تضعيف كرده‌اند.[٣] او كتابى در تاريخ ائمه عليهم السلام داشته است كه گزيده‌اى از آن با نام الهداية الكبرى اكنون چاپ شده است. متأسفانه تفكر اشتباه و آميخته به غلو حسين بن حمدان در برخى از كتابهاى پس از او نيز تأثير گذاشته است. محققان بايد هميشه در ريشه‌يابى متون غلوآميز و اخذ و نقد آن متون دقت و توجه كنند.

١٥. ابن‌شعبه حرّانى‌

حسين بن على معروف به ابن‌شعبه مؤلف كتاب تحف العقول است. از زندگى او آگاهى چندانى در دست نيست. تا قرن نهم هجرى ذكرى از او و كتاب او نشده است. قرينه‌هايى بر اينكه او در قرن چهارم زندگى مى‌كرده و معاصر با شيخ صدوق بوده است، اقامه كرده‌اند[٤] كه اثبات آنها محتاج دلايل بيشترى است. كتاب تحف العقول‌

[١]. شيخ طوسى، الفهرست، ص ٧١٢.

[٢]. آقاى على موسى الكعبى، درباره طبرى‌ها و اشتراك و تفاوت آنان و آثار علمى ايشان، مقاله‌اى دارند با عنوان« الطبريون نظرة فى المتفق و المفترق» كه در مجله علوم الحديث عربى، شماره‌هاى ١٦ و ١٧، به چاپ رسيده است.

[٣]. رجال نجاشى، ص ٦٧؛ رجال ابن‌غضائرى، ص ٥٤، ش ٤٠، نشر دار الحديث، سال ١٣٨٠.

[٤]. خاتمة مستدرك الوسائل، ج ١، ص ١٨٧.