تاريخ حديث شيعه« 2» - طباطبايى، محمد كاظم - الصفحة ١٨٩ - جامع نويسى

تا پيش از اين دوران، عالمان و فقيهان براى اطمينان از يافته‌هاى خود نيازمند مراجعه به تمامى كتابها و بررسى آنها بودند؛ همچنين آنها مجبور بودند به كتب اربعه مراجعه كنند. در بسيارى از مباحث اعتقادى (همانند معاد) كتابى جامع و مطمئن در دسترس نبود. تاريخ و سيره معصومان، مباحث اخلاقى و ... نيز وضعيتى اين‌چنين داشت. كتابى جامع كه تمامى احاديث ابواب فقه و يا معارف را در بر داشته باشد نيز در اختيار عالمان نبود.

ملا محسن فيض كاشانى (م ١٠٩١ ه) اولين جامع‌نگار احاديث فقهى در اين دوران است. او با جمع‌آورى و تركيب كتب اربعه شيعه، كتاب وافى را سامان داد. اين كتاب بيشتر براى فقيهان كارآمد بود، ولى مباحث اعتقادى و اجتماعى كتاب كافى را هم در بر داشت.

شيخ محمد بن حسن حر عاملى، با نگاشتن وسائل الشيعه ماندگارترين جامع فقهى شيعه را سامان داد. او علاوه بر كتب اربعه، روايات فقهى بيش از هشتاد كتاب حديثى ديگر را نيز جمع‌آورى و به شيوه‌اى كاملًا كاربردى تنظيم كرد. همسانى ترتيب و دسته بندى مباحث اين كتاب با مباحث كتاب شرايع الإسلام- يكى از اصلى ترين مراجع معتبر فقه شيعه- و توجه كامل به جزئيات موجود در مباحث فقهى، آن را شهره ساخته است؛ به گونه‌اى كه اين كتاب مرجع مجتهدان در استنباط و اجتهاد قرار گرفته است.

مهم‌ترين جامع حديثى شيعى يعنى بحار الأنوار نيز در اين دوران نوشته شده است. در اين مجموعه مرحوم علامه مجلسى همّت اصلى خود را به جمع‌آورى احاديث غيرفقهى اختصاص داده است؛ زيرا روايات فقهى در مجموعه‌هاى ديگر فراهم آمده‌اند.[١]

همت و تلاش مرحوم علامه (رحمه الله) در پى‌جويى و جمع‌آورى احاديث و تنظيم دقيق آنها در موضوعات متفاوت، آن مقدار بلند و گسترده است كه انسان را به تعجب وامى‌دارد.

[١]. گفتنى است كه بخش فقه بحار الأنوار نيز بسيار گسترده و نزديك به بيست جلد است.