نخستين حوزه حديثى شيعه، مدينه بود، زيرا امامان عليهم السلام تا زمان امام جواد عليه السلام در اين شهر استقرار داشتند. شيفتگان به دانش اهل‌بيت عليهم السلام از شهرهاى گوناگون سرزمين پهناور اسلامى خود را بدين شهر مقدس مى‌رساندند تا از خرمن فيض آن بزرگواران خوشه برچينند و حديث ايشان را به ارمغان ببرند.

محمد بن مسلم طائفى، محدث بزرگ و عالى‌مقام شيعى، چهار سال در اين شهر اقامت كرد تا از محضر امام باقر عليه السلام بهره برد.[١]

دومين حوزه حديثى شيعه، حوزه كوفه است، شهرى كه در آن گرايشهاى شيعى سابقه‌اى كهن حتى پيش از حضور اميرالمؤمنين عليه السلام در آن شهر دارد.[٢]

هجرت امام على عليه السلام به كوفه پس از جنگ جمل و حضور چهار ساله در اين شهر حوزه حديثى كوفه را غنى و نيرومند ساخت. حضور طولانى مدت ياران بزرگوار ايشان همانند حُجْر بن عَدِى، كُميل بن زياد، رُشَيْد هجرى، اصْبَغ بن نُباتِه و ... در اين شهر حوزه حديثى شيعه را پررونق نمود.

سومين حوزه حديثى شيعه، خراسان بود؛ منطقه‌اى كه در زمان حضور بيش از دو سال امام على بن موسى الرضا عليه السلام با معارف اهل‌بيت عليهم السلام بيشتر آشنا شد. حوزه حديثى قم منطقه ديگرى بود كه در همين دوران شكل گرفت. اين حوزه نوپا با سود جستن از شرايط مساعد، رشد و گسترش پيدا كرد و شخصيتهاى بزرگى در آن پرورش يافتند. حوزه حديثى قم نخستين يا از نخستين حوزه‌هاى حديثى است‌[٣] كه‌

[١]. معجم رجال الحديث، ج ٨، ص ٢٦٦.

[٢]. حضور افرادى همچون عمار بن ياسر، مالك اشتر، زيد بن صوحان، صعصعة بن صوحان، عبدالله بن بديل، كميل بن زياد، حجر بن عَدِى و ... در كوفه موجب رواج تفكر شيعى در اين شهر شد. هسته اصلى معترضان عثمان بن عفان را اين گروه تشكيل مى‌دادند. عثمان همه اين گروه را تبعيد كرده بود كه پس از آغاز شورش به كوفه بازگشتند.

[٣]. ترديدِ در آغازين مدرسه حديثى شيعه به جهت مشخص نبودن موقعيت حوزه حديثى كوفه است. در مورد اينكه آيا از مبانى، دستور و شيوه خاصى در دريافت و عرضه حديث برخوردار بوده است يا نه. بايد گفت كه بديهى است حوزه حديثى كوفه قدمتى بيش از حوزه حديثى قم دارد. بنابراين اگر ثابت شود اين حوزه از چنين ويژگيهايى برخوردار بوده نخستين مدرسه حديثى شيعه مدرسه حديثى كوفه خواهد بود و اما اگر مشخص شود كه فقط مجموعه‌اى بوده است كه راويان و محدثان در آنجا همديگر را يافته و اطلاعات حديثى خود را ردّ و بدل مى‌كردند نخستين مدرسه، مدرسه حديثى قم خواهد بود. به نظر مى‌رسد شهر كوفه هيچ‌گاه اين جايگاه خاص حديثى را نيافته است.