آن راهى كه بايد باشد. اگر اينها از همان راه مستقيم رفتند، اينها الهى هستند. راه، راه خداست و هر كس از اين راه برود، الهى است تا آن وقتى كه همه چيز انسان، همه اعمال انسان، همه حركات انسان، همه تخيلات انسان، همه تعقلات انسان، الهى بشود. يا اين راه است يا راه چپ و راست، كه بر خلاف راه مستقيم است، كه هر يك از اينها انحراف است و به سوى طاغوت است. اللَّهُ وَلِيُّ الَّذِينَ آمَنُوا يُخْرِجُهُمْ مِنَ الظُّلُماتِ إِلَى النُّورِ. [١] ظلمات، تمام عالَم كه توجه به خدا ندارد و نور، نور مطلق حق تعالى كه بايد همه عالَم متوجه به او باشد. وَ الَّذِينَ كَفَرُوا أَوْلِياؤُهُمُ الطَّاغُوتُ‌. [٢] همين دو راه است: يا ايمان است و اسلام است و توجه به مكتب الهى [كه‌] ولىّ اين امر خداست و خدا مؤمنين را اگر در اين راه افتاده‌اند، هدايت مى‌كند و تمام ابعاد انسانى را الهى مى‌كند و يا كفر است و بر خلاف توحيد است، چه در طرف راست و چه در طرف چپ. طاغوت است و منتهى‌ إليه آن جهنم.

در دنيا هم همه فسادها و همه جنگهايى كه در عالَم تحقق پيدا مى‌كند به دست ابرقدرتها، همه جنگهاى شيطانى و طاغوتى است. در جنگها هم جنگ طاغوتى هست و جنگ توحيدى. جنگهايى كه پيغمبرها مى‌كردند، اوليا مى‌كردند، مؤمنين مى‌كردند براى اين بود كه اشخاص سركش را از آن سركشيها برگردانند و تأديب كنند. اين جنگ، جنگ الهى است و آن جنگهايى كه براى احراز مقام است، براى به دست آوردن قدرت است، براى تحميل بر جامعه‌هاست، براى جنايتكارى اين ابرقدرتهاست يا هر قدرتى، اين جنگها جنگهاى ابليسى است و جنگهاى طاغوت است. عالَم از اين دو حال خارج نيست.

هر حركتى كه از انسان صادر بشود، چه حركتهاى قلبى و چه حركتهاى روحى و چه حركتهاى جوارحى، از اين دو حد خارج نيست: يا به طرف صراط مستقيم و اللَّه است و يا طاغوتى است؛ منحرف يا به طرف چپ يا به طرف راست. اهْدِنَا الصِّراطَ الْمُسْتَقِيمَ‌. [٣] صراط

[١] بخشى از آيه ٢٥٧، سوره بقره: «خدا، يار اهل ايمان است، آنان را از تاريكيها بيرون آرد و به سوى نور بَرَد ....»

[٢] ادامه آيه سابق: «و آنان كه راه كفر گزيدند يار ايشان طاغوت است.»

[٣] سوره فاتحة الكتاب، آيه ٦.