آنها را. در ساير طبقات شايد نيست اين طور ورزش. اينها تا حد جنگ و دعوا با هم مقابل مى‌شوند. مرحوم آقاى آسيد احمد زنجانى- رَحِمَهُ اللَّه- نقل مى‌كردند كه در روزنامه ملّا نصر الدين‌ [١] كه قفقاز طبع مى‌شده، عكسى انداخته بوده از دو تا طلبه، دو تا اهل علم، يكى اين طرف، يكى آن طرف نشسته و دعوا كرده‌اند، دندان يكى بيرون افتاده، كفش يكى هم بالاى سر آن يكى است. و او براى انتقاد از اين طايفه اين را نوشته بود، اين را عكسبردارى كرده بود. او نمى‌دانست كه در عين حالى كه گاهى وقتها به اين مسائل هم مى‌رسند، لكن به مجرّد اينكه مباحثه تمام مى‌شود، با هم مى‌نشينند، رفيق و با هم دوست و برادر [ند.]

ما اگر در مسائلى كه پيش مى‌آيد، در هر وضعى كه باشد، البته مسائل زياد الآن در مجلس طرح مى‌شود و شما بعدها هم مواجه هستيد با مسائل زيادى كه براى ملت است و هر كسى نظر دارد و هر كسى اجتهاد دارد، هر كسى بايد مسائل را طرح بكند و بگويد، اما همان طورى كه طلبه‌ها مسائل را مى‌گويند، كه منتهى به اين نشود كه حالا كه من مخالف با شما هستم در نظر و شما مخالف من هستيد در نظر اين منتهى به اين بشود كه نه، ما دو تا خصم و دو تا دشمن با هم هستيم. اگر اين طور باشد كه واقعاً- خداى نخواسته- روى خصام باشد، بايد ما خودمان را بشناسيم به اينكه ما اهل ناريم. براى اينكه خصام اينجا آن خصام را مى‌آورد. چنانچه ايمان در كار باشد، برادرى در كار باشد و با برادرى و حسن نيت [و] رفاقت مسائل طرح بشود، همه بايد نظر خودشان را بدهند و هيچ كدام هم برايشان حتى جايز نيست كه يك چيزى را بفهمند و نگويند. بايد وقتى مى‌فهمند، اظهار كنند. اين موافق هر كه باشد، باشد؛ مخالف هر كه هم باشد، باشد؛ براى اينكه شما وكيل مردم هستيد، امين مردم هستيد. امين و وكيل بايد مسائلى كه طرح مى‌شود آن مقدارى كه مى‌تواند و مى‌فهمد اظهار كند، لكن به طور خصومت، به طور تنازع و خصومت نباشد،

[١] هفته نامه‌اى فكاهى كه به زبان تركى در تبريز، نخجوان و ... منتشر مى‌شد و داراى مشى انتقادى بود. كاريكاتورهاى اين روزنامه كه معمولًا در صفحه اول آن به چاپ مى‌رسيد، از شهرت خاصى برخوردار بود. ملا نصر الدين مسائل و مشكلات جامعه ايران را با زبان طنز و معمولًا با كاريكاتور تشريح مى‌كرد.