نمى‌شود. پيغمبرهاى بزرگ امتحان شدند. ابراهيم خليل- عليه السلام- در آن قضيه حيرت‌انگيز امرِ به اينكه بايد اولادت را ذبح كنى امتحان شد. [١] پيغمبرهاى بزرگ، اولياى بزرگ امتحان شدند. حضرت سيد الشهدا- سلام اللَّه عليه امتحان شد. اولاد و احفاد [٢] او هم امتحان شدند و همه ماها هم امتحان مى‌شويم. و همه بشر هم امتحان خواهند شد. و امتحان به امنيت و دارايى و ثروت و رياست و امثال ذلك بزرگتر است از امتحان در نفس، اولاد و انفس. چه بسا اشخاصى كه ادعا مى‌كنند كه ما مؤمن هستيم، لكن وقتى كه امتحان مى‌شوند معلوم مى‌شود كه فقط ادعا بوده. و چه اشخاصى كه ادعا مى‌كنند كه ما طرفدار ضعفا هستيم لكن وقتى كه امتحان مى‌شوند از امتحان درست در نمى‌آيند. و چه اشخاصى كه ادعا مى‌كنند كه اگر [براى‌] ما صفحه جنگ پيش بيايد پيشقدميم، و در وقت عمل از امتحان درست در نمى‌آيند. شما دزفوليها و اهوازيها و سوسنگرديها امتحان داديد و خوب از امتحان بيرون آمديد.

پيروزى در امتحان و بشارت به صابرين‌

اين عكسهايى كه الآن در مقابل من هست و موجب تأثر و تأسف، اين سند امتحان شماست و سند افتخار شما. خداى تبارك و تعالى مى‌فرمايد: بَشِّرِ الصَّابِرِينَ‌ [٣] آنهايى كه صبر مى‌كنند، به آنها بشارت بده. آنهايى كه در مصيبتها، در نقص ثمرات، در نقص انفس، در نقص اولاد، صابر هستند و مى‌گويند كه: إِنَّا لِلَّهِ وَ إِنَّا إِلَيْهِ راجِعُونَ‌ ما از خدا هستيم و به او برمى‌گرديم، از او هستيم و به او رجوع مى‌كنيم. جوانهاى ما از خدا هستند و در راه خدا فداكارى كردند و به خدا مراجعت مى‌كنند. انسان اگر هر چه دارد بفهمد كه از خداست، اگر زندگى دارد خدا به او داده است، و اگر اولاد دارد خدا به او اعطا كرده است، و اگر ثروت دارد خدا به او اعطا كرده است، و همه چيز را خداى تبارك و تعالى عطا فرموده است، اگر دل انسان به اين معنا ايمان بياورد و اطمينان به اين معنا داشته باشد، چيزى كه‌

[١] اين داستان در سوره صافّات، آيات ١٠٠ تا ١٠٧ ذكر شده است‌

[٢] احفاد: فرزند زادگان، نوادگان، نبيرگان، جمع حَفَد

[٣] سوره بقره، آيه ١٥٥.