كردند و تعقيب كردند. تمام اين مسائلى كه عرفا در طول كتابهاى طولانى خودشان يا خودشان مى‌گويند در چند كلمه مناجات شعبانيه هست، بلكه عرفاى اسلام از همين ادعيه و از همين دعاهايى كه در اسلام وارد شده است از اينها استفاده كرده‌اند. و عرفان اسلام فرق دارد با عرفان هند و جاهاى ديگر. اين دعاهاست كه به تعبير بعض از مشايخ ما [١] مى‌فرمودند كه «قرآن، قرآن نازل است، آمده است به طرف پايين و دعا از پايين به بالا مى‌رود، اين قرآن صاعد است.» معنويات در اين ادعيه- آنى كه انسان را مى‌خواهد آدم كند، آنى كه اين افرادى كه اگر سر خود باشند از همه حيوانات درنده‌تر هستند- اين ادعيه با يك زبان خاصى كه در دعاها هست اينها اين انسان را دستش را مى‌گيرد و مى‌بردش به بالا، آن بالايى كه من و شما نمى‌توانيم بفهميم، اهلش هستند.

يكدفعه آدم مى‌بيند كه كسروى‌ [٢] آمد و كتابسوزى! مفاتيح الجنان هم جزو كتابهايى بود كه سوزاند، كتابهاى عرفانى را هم سوزاند. البته كسروى نويسنده زبردستى بود، ولى آخرى ديوانه شده بود يا يك مغزى است كه اين مغز- بسيارى از شرقيها اين طورى هستند كه تا يك چيزى، چهار تا كلمه‌اى ياد مى‌گيرند ادعاشان خيلى بالا مى‌شود.

كسروى آخرى ادعاى پيغمبرى مى‌كرد- نمى‌توانست به آن بالا برسد آنجا را مى‌آورد پايين. اين كتاب مفاتيح الجنان يك كتابى است كه مال حاج شيخ عباس قمى نيست، شيخ عباس قمى، جمع كرده اينها را، ادعيه را جمع كرده در آنجا. اين آدمى كه كتاب مفاتيح الجنان را سوزانده يا يك روزى براى سوزاندن امثال كتاب مفاتيح الجنان درست كرده بود اين نمى‌دانست كتاب مفاتيح الجنان چى تويش است، شايد يك دفعه هم مناجات شعبانيه را هم نخوانده بود، فكرش اين طور فكر نبود. اين دعاهايى كه در ماهها هست، در روزها هست، خصوصاً، در ماه رجب و شعبان و ماه مبارك رمضان، اينها انسان را همچو تقويت روحى مى‌كند- اگر

[١] آقاى محمد على شاه‌آبادى، استاد عرفان امام‌

[٢] احمد كسروى تبريزى از نويسندگان و تاريخ‌نگاران معروف با پنجاه اثر كه در آثار خود از استعمال واژه‌هاى عربى پرهيز داشت. او با آنكه در جوانى لباس روحانيت بر تن داشت بعدها به عنصرى ضد دين و ضد روحانى مبدل شد و پيشنهاد كرد تمام كتابهايى كه به زبان عربى و درباره دين نوشته شده است از جمله، قرآن كريم و مفاتيح الجنان را آتش زنند. وى سرانجام هنگام مراجعه به دادگسترى توسط يكى از فدائيان اسلام ترور شد.