آداب الصلاة - الخميني، السيد روح الله - الصفحة ٣٧٨ - فصل سوم در تعقيب است

است كه رسول خدا صلّى اللّه عليه و آله به آن معظّمه تعليم فرمود. و آن افضل تعقيبات است. در حديث است كه اگر چيزى افضل از آن بود، رسول خدا صلّى اللّه عليه و آله آن را به فاطمه عليها السّلام عطا مى‌فرمود.[٥٨٩] و از حضرت صادق مروى است كه اين تسبيحات در هر روز در تعقيب هر نمازى پيش من محبوب‌تر است از هزار ركعت نماز در هر روز.[٥٩٠] و معروف پيش اصحاب در ترتيب آن آن است كه «تكبير» سى و چهار مرتبه، و «تحميد» سى و سه مرتبه، و «تسبيح» سى و سه مرتبه، به همين ترتيب. و بعيد نيست كه اين افضل باشد نه متعيّن، بلكه در تقديم و تأخير «تحميد» و «تسبيح» انسان مخيّر باشد، بلكه شايد در تأخير «تكبير» و تقديم «تسبيح» نيز مخيّر باشد، ولى افضل و احوط همان ترتيب مشهور است.

و آداب قلبيّه آن آن است كه در «تسبيحات اربعه» مذكور شد. و زايد بر آن، آن كه چون اين اذكار شريفه بعد از نماز وارد شده است، و تسبيح آن، تكبير و تنزيه از قيام به حق عبوديّت است، و نيز تنزيه و تكبير از لياقت عبادت است براى محضر مقدّس او، و نيز تنزيه و تكبير از معرفت است كه غايت عبادت است، پس عبد سالك بايد در تعقيب نماز قدرى تفكّر كند در نقص خود و عبادت خويش و غفلتهاى در حال حضور، كه خود گناهى است در مذهب عشق و محبّت، و حرمان خود را از حظوظ حضور و محضر مقدّس حق جلّ جلاله به نظر آورد، و در تعقيبات، كه خود فتح باب ديگرى است از رحمت حق تبارك و تعالى، به‌اندازه ميسور جبران كند، و اين اذكار شريفه را به قلب برساند و دل را به آنها زنده كند، شايد خاتمه‌اش به حسن و سعادت مختوم شود. و در «تحميد» تسبيحات صدّيقه عليها الصلاة و السلام اثبات اين محمدت را كه قيام به عبوديّت است نيز براى هويّت الهيّه كند، و از توفيق و

[٥٨٩] - فروع كافى، ج ٣، ص ٣٤٣،« كتاب الصّلاة»،« باب التعقيب بعد الصّلاة و الدّعاء»، حديث ١٤.

[٥٩٠] - بحار الانوار، ج ٨٣، ص ٣٣٢. از ثواب الاعمال، ص ١٤٩. وسائل الشّيعة، ج ٤، ص ١٠٢٤،« كتاب الصّلاة»،« أبواب التعقيب»، باب ٩، حديث ٢.