و مى‌توان بود كه در اين حديث شريف مقصود از «سمه» اى از «سمات اللّه» سمه و علامت رحمت «رحمانيّه» و رحمت «رحيميّه» باشد. و چون اين دو اسم شريف از اسماء محيطه است، كه تمام دار تحقّق در ظلّ اين دو اسم شريف به اصل وجود و كمال آن رسيده و مى‌رسند و رحمت رحمانيّه و رحيميّه شامل جميع دار وجود است حتى رحمت رحيميّه كه جميع هدايت هاديان طريق توحيد از جلوه آن مى‌باشد، شامل همه است، الّا آن كه خارجان از فطرت استقامت، به سوء اختيار خود خود را از آن محروم نمودند، نه آن كه اين رحمت شامل حال آنها نيست. حتى در عالم آخرت، كه روز درو كشته‌هاى زشت و زيبا است، آنان كه كشته‌هاى زشت دارند خود قاصرند كه از رحمت رحيميّه استفاده نمايند.

بالجمله، شخص سالك كه بخواهد تسميه او حقيقت پيدا كند، بايد رحمتهاى حق را به قلب خود برساند و به رحمت رحمانيّه و رحيميّه متحقّق شود. و علامت حصول نمونه آن در قلب آن است كه با چشم عنايت و تلطّف به بندگان خدا نظر كند و خير و صلاح همه را طالب باشد. و اين نظر نظر انبياء عظام و اولياء كمّل عليهم السلام است. منتهى آنها دو نظر دارند: يكى نظر به سعادت جامعه و نظام عائله و مدينه فاضله، و ديگر، نظر به سعادت شخص.

و علاقه كامله به اين دو سعادت دارند. و قوانين الهيّه كه به دست آنها تأسيس و انفاذ و كشف و اجرا مى‌شود، اين دو سعادت را كاملا مراعات مى‌نمايد.

حتى در اجراى قصاص و حدود و تعزيرات و امثال آن، كه به نظر مى‌رسد با ملاحظه نظام مدينه فاضله تأسيس و تقنين شده است، هر دو سعادت منظور است، زيرا كه اين امور در اكثر براى تربيت جانى و رساندن او به سعادت دخالت كامل دارد. حتّى كسانى كه نور ايمان و سعادت ندارند و آنها را با جهاد و امثال آن به قتل مى‌رسانند- مثل يهود بنى قريظه- براى خود آنها نيز اين قتل صلاح و اصلاح بود، و مى‌توان گفت از رحمت كامله نبىّ ختمى قتل آنها است، زيرا كه با بودن آنها در اين عالم در هر روزى براى خود عذابهاى گوناگون تهيّه مى‌كردند، كه تمام حيات اينجا به يك روز عذاب و