است: لقد تجلّى في كلامه لعباده.[٤٩٠] و در نهج البلاغه است: انّما كلامه فعله،[٤٩١] و فعل جلوه ذات فاعل مى‌باشد بى «كلام». و اگر قلبى ظلمانى و مكدّر شد، فعل و قول او نيز ظلمانى و مكدّر شود: مَثَلُ كَلِمَةٍ طَيِّبَةٍ كَشَجَرَةٍ طَيِّبَة ... وَ مَثَلُ كَلِمَةٍ خَبيثَةٍ كَشَجَرَةٍ خَبِيْثَة.[٤٩٢] و چون ذات مقدّس حقّ جلّ و علا به حسب‌ كُلَّ يَوْمٍ هُوَ في شَأن‌،[٤٩٣] در كسوه اسماء و صفات تجلّى به قلوب انبياء و اولياء كند، و به حسب اختلاف قلوب آنها تجلّيات مختلف شود، و كتب سماويّه كه به نعت ايحاء به توسّط ملك وحى، جناب جبرئيل، بر قلوب آنها نازل شده به حسب اختلاف اين تجلّيات و اختلاف اسمائى كه مبدئيّت براى آن دارد مختلف شود- چنانچه اختلاف انبياء و شرايع آنها نيز به اختلاف دول اسمائيّه است- پس، هر اسمى كه محيطتر و جامع‌تر است، دولت او محيطتر و نبوت تابعه او محيطتر و كتاب نازل از او محيطتر و جامع‌تر است، و شريعت تابعه او محيطتر و با بادوام‌تر است. و چون نبوّت ختميّه و قرآن شريف و شريعت آن سرور از مظاهر و مجالى، يا از تجلّيات و ظهورات، مقام جامع احدى و حضرت اسم اللّه الاعظم است، از اين جهت محيطترين نبوّات و كتب و شرايع و جامع‌ترين آنها است، و اكمل و اشرف از آنها تصوّر نشود، و ديگر از عالم غيب به بسيط طبيعت علمى بالاتر يا شبيه به آن تنزّل نخواهد نمود، يعنى، آخرين ظهور كمال علمى كه مربوط به شرايع است همين، و بالاتر از اين امكان نزول در عالم ملك ندارد، پس، خود رسول ختمى صلّى اللّه عليه و آله اشرف موجودات و مظهر تامّ اسم اعظم است، و نبوّت او نيز اتمّ نبوّات ممكنه و

[٤٩٠] -« همانا خداوند در كلام خود بر بندگانش جلوه نموده است.» بحار الانوار، ج ٨٩، ص ١٠٧.

[٤٩١] -« همانا كلام او فعل اوست.» نهج البلاغة، فيض الاسلام، ص ٧٣٧، خطبه ٢٢٨.

[٤٩٢] -« مثل كلمه طيّبه مثل درختى پاكيزه است.» مقتبس از آيه ٢٤ سوره إبراهيم.« و مثل كلمه خبيثه مثل درختى پليد است ...».( إبراهيم- ٢٦)

[٤٩٣] - پاورقى ٥٢١.