آداب الصلاة - الخميني، السيد روح الله - الصفحة ١٠ - فصل دوم در مراتب مقامات اهل سلوك

ان شاء اللّه به آن اشاره خواهم كرد.

و بايد دانست كه عبوديّت مطلقه از اعلى مراتب كمال و ارفع مقامات انسانيّت است كه جز اكمل خلق اللّه محمّد صلّى اللّه عليه و آله بالاصالة و ديگر اولياى كمّل بالتّبعيّة كسى ديگر را از آن نصيبى نيست، و ديگران را پاى عبوديّت لنگ است و عبادت و عبوديّت آنها معلّل است. و جز با قدم عبوديّت نتوان به معراج حقيقى مطلق رسيد، و لهذا در آيه شريفه فرمايد: سُبحانَ الّذى اسْرى‌ بِعَبْدِهِ‌.[١٢] قدم عبوديّت و جذبه ربوبيّت سير داد آن ذات مقدّس را به معراج قرب و وصول. و در «تشهّد» نماز كه رجوع از فناى مطلق است، كه در سجده حاصل شده، باز توجّه به عبوديّت قبل از توجّه به رسالت است. و ممكن است اشاره به آن باشد كه مقام رسالت نيز در نتيجه جوهره عبوديّت است. و اين مطلب را دنباله طويلى است كه از وظيفه اين اوراق خارج است.

فصل دوم در مراتب مقامات اهل سلوك‌

بدان كه اهل سلوك را در اين مقام و ساير مقامات مراتب و مدارجى است بى‌شمار، و ما به ذكر بعض از آن مراتب به طور كلّى مى‌پردازيم. و امّا احاطه به جميع جوانب و احصاء همه مراتب آن از عهده اين ناچيز بيرون است: الطّرق إلى اللّه بعدد انفاس الخلائق. [١] يكى از آن مراتب مرتبه «علم» است. و آن، چنان است كه به سلوك‌

______________________________
[١]- «به عدد نفسهاى آفريدگان به سوى خدا راههاست.» حديث منسوب به پيامبر (ص) است.

جامع الاسرار و منبع الانوار، سيد حيدر آملى، ص ٨، ٩٥، ١٢١. و نيز شرح لاهيجى بر گلشن راز، ص ١٥٣. و نقد النصوص، ص ١٨٥. و منهاج الطالبين، ص ٢٢١. و الأصول العشرة، ص ٣١.

[١٢] « منزّه است خداوندى كه بنده‌اش را سير داد.»( اسراء- ١)