آداب الصلاة - الخميني، السيد روح الله - الصفحة ٢٨٧ - فائدة

برزخيّت كبرى است كه نه خلق حجاب حق شود- چون ما محجوبان- و نه حق حجاب خلق شود- چون واصلان مشتاق و فانيان مجذوب. پس «صراط مستقيم» آنها عبارت از اين حالت برزخيّت متوسّط بين النّشأتين است كه صراط حق است. و بنابراين، مقصود از الَّذَينَ انْعَمْتَ عَلَيْهِم‌ همين كسانى هستند كه حق تعالى با تجلّى به «فيض اقدس» در حضرت علميّه تقدير استعداد آنها را فرموده، و پس از فناء كلّى آنها را به مملكت خود ارجاع نموده. و مَغْضوبِ عَلَيْهِم- بنابراين تفسير- محجوبان قبل از وصولند و ضالّين فانيان در حضرتند.

و اما غير كمّل، پس اگر وارد سلوك نشده‌اند، اين امور درباره آنها صحّتى ندارد، و «صراط» آنها صراط ظاهر شريعت است، و از اين جهت تفسير شده است «صراط مستقيم» به «دين» و «اسلام» و امثال آن. و اگر از اهل سلوكند، مقصود از «هدايت» راهنمايى، و از «صراط مستقيم» نزديكتر راه وصول إلى اللّه است، كه آن راه رسول اللّه و اهل بيت او است، چنانچه تفسير شده است به رسول خدا و ائمه هدى و امير المؤمنين عليهم الصلاة و السلام. و چنانچه در حديث است كه رسول خدا خطى مستقيم كشيدند و در اطراف آن خطوطى كشيدند و فرمودند: «اين خط وسط مستقيم از من است.»[٤٤١] و شايد «امّت وسط» كه خداى تعالى فرموده: جَعَلْناكُمْ امَّةً وَسَطاً[٤٤٢] وسطيّت به قول مطلق و به جميع معانى باشد، كه از آن جمله وسطيّت معارف و كمالات روحيّه است كه مقام برزخيّت كبرى و وسطيّت عظمى است، و لهذا اين مقام اختصاص دارد به كمّل از اولياء اللّه. و از اين جهت، در روايت وارد شده كه مقصود از اين آيه ائمّه هدى عليهم السلام هستند، چنانچه حضرت باقر عليه السلام به يزيد بن معاويه عجلى‌

[٤٤١] - قريب به اين معنى در علم اليقين، ج ٢، ص ٩٦٧، روايت شده است.

[٤٤٢] -« شما را امّت ميانه قرار داديم.»( بقره- ١٤٣)