آداب الصلاة - الخميني، السيد روح الله - الصفحة ٢٤٥ - فصل پنجم در بيان اجمالى از تفسير سوره مباركه «حمد» و در آن شمهاى از آداب تحميد و قرائت است

دار التّحقّق. و نگارنده در رساله مصباح الهداية[٣٧٤] و رساله شرح دعاء سحر [١] تفصيل اين اجمال را داده‌ام.

و «اللّه» مقام ظهور به «فيض مقدّس» است اگر مراد از «اسم» تعيّنات وجوديّه باشد. و اطلاق «اللّه» به آن از جهت اتّحاد ظاهر و مظهر و فناى اسم در مسمّى بى‌اشكال است، و شايد كريمه‌ اللَّه نوُرُ السَّمواتِ وَ الْارْض‌[٣٧٥] و كريمه‌ هو الَّذى في السَّماءِ الهٌ وَ في الارْضِ اله‌[٣٧٦] اشاره به همين مقام و شاهد اين اطلاق باشد. و مقام واحديّت و جمع اسماء، و به عبارت ديگر مقام «اسم اعظم» است اگر مقصود از اسم مقام تجلّى به «فيض مقدّس» باشد. و اين شايد ظاهرتر از ساير احتمالات باشد. و مقام ذات يا مقام «فيض اقدس» است اگر مقصود از اسم «اسم اعظم» باشد. و مقام «رحمن» و «رحيم» به حسب اين احتمالات فرق مى‌كند، چنانچه واضح است.

و «رحمن» و «رحيم» ممكن است صفت براى اسم باشند، و ممكن است صفت براى «اللّه» باشند، و مناسب‌تر آن است كه صفت «اسم» باشند، زيرا كه آنها در تحميد صفت اللّه هستند، و بنابراين، از احتمال تكرار مصون مى‌شود. گرچه اگر صفت «اللّه» باشند نيز توجيه دارد. و در تكرار نيز نكته بلاغت هست. و اگر صفت «اسم» گرفتيم، تأييد كند كه مراد از «اسم» اسماء عينيّه است، زيرا كه متّصف به صفات «رحمانيّه» و «رحيميّه» نيست مگر اسماء عينيّه. پس، اگر مراد از «اسم» اسم ذاتى و تجلّى به مقام جمعى باشد، «رحمانيّت» و «رحيميّت» از صفات ذاتيّه است كه در تجليّات به مقام‌

______________________________
[١]- شرح دعاى سحر از رشحات قلم مبارك حضرت امام خمينى رضوان اللّه عليه است به زبان عربى كه غرض از نوشتن آن به تعبير خود جناب مؤلف در مقدمه آن شرح پاره‌اى از وجوه دعاى شريف مشهور به دعاى «مباهله» بوده است. (دعاى هنگام سحر كه از ائمّه اطهار عليهم الصلاة و السلام مروى است) نگارش اين كتاب شريف در سال ١٣٤٩ هجرى قمرى به انجام رسيده است.

[٣٧٤] - پاورقى ٢٠٤.

[٣٧٥] - پاورقى ٢٨٣.

[٣٧٦] - پاورقى ٢٨٤.