آداب الصلاة - الخميني، السيد روح الله - الصفحة ٢٤٠ - فصل پنجم در بيان اجمالى از تفسير سوره مباركه «حمد» و در آن شمهاى از آداب تحميد و قرائت است

و اين وادى غير از وادى بغض في اللّه و حبّ في اللّه است كه انسان بايد با اعداء دين عداوت داشته باشد، چنانچه در روايات شريفه و قرآن كريم وارد است. و آن در جاى خود صحيح و اين نيز در جاى خود صحيح است. و اكنون مجال بيان آن نيست.

فصل پنجم در بيان اجمالى از تفسير سوره مباركه «حمد» و در آن شمه‌اى از آداب تحميد و قرائت است.

بدان كه علما را اختلاف است در متعلق «باء» در بسم اللّه الرّحمن الرّحيم. و هر كس به حسب مشرب خود از علم و عرفان براى آن متعلقى ذكر نموده، چنانچه علماء ادب از ماده «ابتدا» يا «استعانت» مثلا اشتقاقى نموده و تقدير گرفته‌اند. و اين كه در بعض روايات نيز وارد است كه «بسم اللّه» اى، استعين، يا بر وفق مذاق عامّه است، چنانچه در روايات بسيار شايع است، و اختلاف احاديث بسيارى به همين معنى محمول است، و لهذا در همين باب نيز در «بسم اللّه» حضرت رضا عليه السلام فرموده: اى، اسم نفسي بسمة من سمات اللّه.[٣٦١] و يا آن كه مقصود از «استعانت» لطيف‌تر از آن است كه عامّه ادراك مى‌كنند كه در آن سرّ توحيد به نحو ادقّ است.

و بعض اهل معرفت آن را متعلّق به «ظهر» گرفته و گفته: اى، ظهر الوجود ببسم اللّه.[٣٦٢] و اين به حسب مسلك اهل معرفت و اصحاب سلوك و عرفان است كه همه موجودات و ذرّات كائنات و عوالم غيب و شهادت را به‌

[٣٦١] - پاورقى ٣٨٢.

[٣٦٢] -« هستى با بسم اللّه‌[ الرحمن الرحيم‌] پديدار گشت.» اين وجه را در معناى« بسمله» محيى الدين عربى در كتاب« الفتوحات المكّيّة، ج ١، ص ١٠٢، آورده است.