و في رواية اخرى عن الرّضا عليه السّلام: و انّما امروا بالغسل من الجنابة، و لم يؤمروا بالغسل من الخلاء، و هو انجس من الجنابة و اقذر، من اجل انّ الجنابة من نفس الانسان، و هو شي‌ء يخرج من جميع جسده، و الخلاء ليس هو من نفس الانسان: انّما هو غذاء يدخل من باب و يخرج من باب. [١] گرچه ظاهر اين احاديث نزد اصحاب ظاهر آن است كه چون نطفه از تمام بدن خارج مى‌شود، غسل جميع بدن لازم شد، و اين مطابق با رأى جمعى از اطبّاء و حكماى طبيعى است، ولى معلّل نمودن آن را به اكل شجره چنانچه در حديث اول است، و نسبت دادن جنابت را به نفس چنانچه در حديث دوّم است براى اهل معرفت و اشارت راهى به معارف باز كند، چه كه قضيّه شجره و اكل آدم عليه السلام از آن از اسرار علوم قرآن و اهل بيت عصمت و طهارت عليهم السلام است كه بسيارى از معارف در آن مرموز است، و لهذا در احاديث شريفه علّت تشريع بسيارى از عبادات را همان قضيّه آدم و اكل شجره قرار داده‌اند. من جمله باب وضوء و نماز و غسل و صوم شهر رمضان و سى روز بودن آن و بسيارى از مناسك حجّ. و نويسنده را سالها در نظر است كه در اين باب رساله‌اى تنظيم كنم و اشتغالات ديگر مانع شده، از خداى تعالى توفيق و سعادت مى‌خواهم.

بالجمله، تو آدم‌زاده كه بذر لقائى و براى معرفت مخلوق و خداى تعالى تو را براى خود برگزيده و با دو دست جمال و جلال خود تخمير فرموده و

______________________________
شود، از اين رو خداوند عزّ و جلّ تا روز قيامت غسل جنابت را بر فرزند آدم واجب فرمود.» وسائل الشيعة، ج ١، ص ٤٦٦، «كتاب الطّهارة»، «أبواب الجنابة»، باب ٢، حديث ٢. به نقل از من لا يحضره الفقيه، ج ١، ص ٢٢. و المجالس، ص ١١٥. و العلل، ص ١٠٤.

[١]- «از امام رضا عليه السلام روايت شده كه فرمود: اينكه به غسل جنابت دستور داده شده اما پس از قضاى حاجت، با اينكه نجس‌تر و پليدتر است، دستور غسل داده نشده است، از اين است كه جنابت از نفس آدمى است و از همه بدن چيزى خارج مى‌شود، اما خلا (بول و غائط) از نفس آدمى نيست، بلكه غذايى است كه از يك در وارد مى‌شود و از در ديگر خارج مى‌گردد.» منبع پيشين، حديث ٤. به نقل از العلل، ج ١، ص ٢٨١. و عيون اخبار الرضا، ص ٢٩١.