آداب الصلاة - الخميني، السيد روح الله - الصفحة ٢٧٣ - الهام عرشى

اخبار شريفه نيز اختلاف است، گرچه به حسب باطن اختلافى در كار نيست، چون در نظر عرفانى و طريق برهانى «عرش» بر معانى بسيارى اطلاق شود:

يكى از معانى آن- كه نديدم در لسان قوم- حضرت «واحديّت» است، كه مستواى «فيض اقدس» است. و حمله آن چهار اسم است از امّهات اسماء كه «اول» و «آخر» و «ظاهر» و «باطن» است.

و ديگر- كه باز در لسان قوم نديدم- «فيض مقدّس» است كه مستواى اسم اعظم است، و حامل آن «رحمن» و «رحيم» و «ربّ» و «مالك» است.

و يكى از اطلاقات آن، جمله «ما سوى اللّه» است، كه حامل آن چهار ملك است: «اسرافيل» و «جبرائيل» و «ميكائيل» و «عزرائيل».

و يكى ديگر، «جسم كلّ» است، كه حامل آن چهار ملك است كه صور «ارباب انواع» است، و در روايت كافى اشاره به آن وارد شده.[٤٢٢] و گاهى اطلاق بر «علم» شده، كه شايد مراد از علم «علم فعلى» حق باشد كه مقام ولايت كبرى است. و حمله آن چهار نفر از اولياء كمّل است در امم سالفه: نوح و إبراهيم و موسى و عيسى- على نبيّنا و آله و عليهم السلام. و چهار نفر از كمّل است در اين امّت: رسول ختمى، و امير المؤمنين، و الحسن، و الحسين- عليهم السلام.

و چون اين مقدمه دانسته شد، بدان كه در سوره شريفه «حمد» پس از اسم «اللّه» كه اشاره به ذات است، اين چهار اسم شريف كه «ربّ» و «رحمن» و «رحيم» و «مالك» است اختصاص به ذكر داده شده، ممكن است براى اين باشد كه اين چهار اسم شريف حامل عرش «وحدانيّت» هستند به حسب باطن، و مظاهر آنها چهار ملك مقرّب حق هستند كه حامل عرش «تحقّق» هستند. پس، اسم مبارك «ربّ» باطن «ميكائيل» است كه به مظهريّت ربّ موكّل ارزاق و مربّى دار وجود است. و اسم شريف «رحمن» باطن «اسرافيل» است كه منشى ارواح و نافخ صور و باسط ارواح و صور است، چنانچه بسط

[٤٢٢] - اصول كافى، ج ١، ص ١٣١ و ١٣٢.