یادداشت‌های استاد ط-صدرا - مطهری، مرتضی - الصفحة ٣٦٨ - مهدی موعود - عدل جهانی

یادداشتهای استاد مطهری، ج ٩، ص: ٣٦٨

عدالت و تأمین حقوق واقعی انسانها که: لقد ارسلنا رسلنا بالبینات و انزلنا معهم الکتاب و المیزان لیقوم الناس بالقسط که البته این دومی آرمان همه مصلحان و روشنفکران است ..

یکی دیگر این است که این آرمان یعنی بهروزی و سعادت کامل بشر و برقراری عدل و صلح و صفای کامل میان انسانها و رخت بربستن شرور و مفاسد اجتماعی قطعاً و یقیناً در آینده عملی خواهد شد، بلکه هر دو آرمان در آینده عملی خواهد شد. قرآن در این زمینه میگوید:.

و لقد کتبنا فی الزبور من بعد الذکر ان الارض یرثها عبادی الصالحون..

ایضاً:.

ان الارض للَّه یورثها من یشاء من عباده و العاقبة للمتقین..

البته مسئله تزکیه نفوس و تهذیب اخلاق مقدمهای است برای هر دو هدف [١] ..

درباره عدالت چند مبحث است:.

الف. عدالت چیست؟ و قهراً قانون عادلانه و اجرای آن چگونه است؟ آیا عدالت حقیقت دارد یا نه؟ (نمره ٧ و ١٣ یادداشتهای آرمان پیامبران).

ب. آیا در انسان از نظر روانی یک طبیعت عدالتخواهی وجود دارد یا ندارد [٢]؟ یعنی آیا انسان به حکم اجبار همیشه تن به عدالت

---

[١] در ورقههای آرمان پیامبران- عدل گفتیم که غلط است که آرمان پیامبران را سعادت بشر بهطور کلی معرفی کنیم؛ با اینکه هدف نهایی هست ولی هدف مشترک همه خدمتگزاران است. بحث در هدف خاص پیامبران است.[٢] و بنا بر آنچه قبلًا گفتیم که قرآن مدعی است که در آینده عدل و توحید عملی خواهد شد، صورت این بحث این است که آیا بشر به مرحلهای از تکامل میرسد که موانع خواسته فطریاش برطرف شود و عدالت را مانند یک خواسته بپذیرد و یا اینکه بالاخره به زور به او تحمیل خواهد شد، فقط فکرش و تجربهاش به جایی میرسد که اجباراً عدل را بپذیرد؟ مسئله اینکه عدالت را نه تکامل اخلاقی و اجتماعی و نه تکامل فکری و تجربی به بشر بدهد بلکه تکامل ابزار تولید و جبر ماشین بدهد، نظریه سومی است که به هر حال غیر آن چیزی است که اسلام گفته است.