یادداشت‌های استاد ط-صدرا - مطهری، مرتضی - الصفحة ٢٩ - سیره نبوی - مسجد جامع، دهه اول ربیع الثانی ٩٥

یادداشتهای استاد مطهری، ج ٩، ص: ٢٩

و شیخ انصاری و صدها و میلیونها فرد دیگر در هر عصری خلاف این اصل را ثابت میکند ..

١٠. بحث دیگر بحث نسبیت و عدم نسبیت منطق عملی است.

البته این بحث در منطق نظری هم میآید. آیا سیره و متدی که شخصی به کار میبرد میتواند اسوه قرار گیرد یا نه؟ اسوه قرار گرفتن آن مبنی بر این است که صحت آن سیره و منطق، نسبی نباشد یعنی تابع شرایط خاص زمانی و اجتماعی نباشد. پس مسئله امکان منطق ثابت یکنواخت در شرایط مختلف داشتن یک مطلب است که با اصول مارکسیسم جور در نمیآید، و مسئله نسبیت متدها و سیرهها مسئله دیگری است. میتوان گفت که مسئله نسبیت سیره و منطق عملی همان مسئله نسبیت اخلاق است، ولی خیر، از جهتی فرق میکند. در اخلاق بحث درباره قداست انسانی است و در سیره بحث درباره صحت متد از نظر انتخاب بهترین و مناسبترین راه برای مقصد است ..

١١. استخدام وسیله برای رسیدن به مقصد، بسیار مهم است.

وسایل بر دو قسم است. وسایل مادی و به اصطلاح تکنیکی یک مطلب است و وسایل روانی و روحی مطلب دیگر است. تفاوت سیرهها و روشها در انتخاب وسایل روانی بیشتر روشن میشود، مثلًا تمسک به ارعاب یا استرحام یا نفوذ در اوهام وسیله دبدبهها و طنطنههای ظاهری، مثلًا قیافه. رجوع شود به تفسیر المیزان، جلد ٦، صفحه ٣١٧- ٣١٩ راجع به عدم انتصار الحق بالباطل ..

در منطق عمل، استخدام وسیله مقام مهمی دارد آنچنان که در منطق نظر نیز استخدام مقدمات برهان (که به منزله وسیلهاند) مقام مهمی دارد. سخن در این است که برای تبلیغ و ارشاد مردم و ایصال آنها به حقیقت آیا میتوان از باطل و پوچ استفاده کرد یا نه؟ آیا به نفع دین از طریق باطل میتوان گام برداشت یا نه؟.

بعضیها استخدام باطل را به عنوان وسیله فقط در مسائل فردی و شخصی جایز نمیشمارند ولی در مسائلی که انسان هدف مقدس و