یادداشت‌های استاد ط-صدرا - مطهری، مرتضی - الصفحة ٣٢٠ - صلح امام حسن علیه السلام

یادداشتهای استاد مطهری، ج ٩، ص: ٣٢٠

یکنواخت حکم کند و اجرا شود. اینکه اسلام راه حلهای مختلف در شرایط مختلف ارائه میدهد از جامعیت و کمال اسلام است.

اشکال بر آن آیینها وارد است که در همه شرایط و اوضاع و احوال راه حلهای واحد و همانندی توصیه میکنند [١] ..

پس، از نظر کلی اگر گفته شود که شرایط و اوضاع امام حسن با امام حسین مختلف بود، این کلی قابل طرح هست ولی باید اثبات شود و آن مهم است ..

یادداشتها ج٩ ٣٢٠ صلح امام حسن علیه السلام ..... ص : ٣١٢

و هم جنگ که قبلًا بیان کردیم.

پیغمبر اکرم نیز- حتی در دوره مدینه- گاهی جنگ کرده و گاهی صلح و احیاناً با کفار و مشرکین پیمان بسته و ائتلاف کرده علیه کفری خطرناکتر و مهاجم. و همچنین است سیره امیرالمؤمنین که در یک جا سکوت است (دوره ٢٥ ساله) و در جاهای دیگر قیام است ..

ثانیاً باید دید در مسئله برخورد با کفر و شرک و نفاق و ظلم و فسق چه چیزهایی اصل است و لایتغیر و چه چیزهایی فرع است و متغیر. آنچه اصل است یکی آشتی و سازشکاری است [٢]. اسلام که ایدهاش برایش اصالت دارد هرگز با شرک، کفر، نفاق، ظلم، فسق (حتی گناه صغیره) آشتی نمیکند و آن را نمیپذیرد. دیگر تسلیم است که برخلاف عزت و شرافت مؤمن است (همان چیزی که از امام حسین میخواستند و نداد) ..

اما آنچه قابل تغییر است متارکه و احیاناً همکاری محدود است، آنچنان که پیغمبر با حلیفهای مشرک خود میکرد. سکوت و قیام متغیر است، قبول پست خلافت و یا رها کردن آن متغیر است ..

اکنون ببینیم شرایط خاص امام حسن چه بود؟ امام حسن هرگز تا معاویه از تز همزیستی مسالمت آمیز پیروی نکرد سازش نکرد،