یادداشت‌های استاد ط-صدرا - مطهری، مرتضی - الصفحة ٢٧ - سیره نبوی - مسجد جامع، دهه اول ربیع الثانی ٩٥

یادداشتهای استاد مطهری، ج ٩، ص: ٢٧

٦. همان طوری که بعضی از مردم در اندیشهها تابع منطق قیاسی و بعضی تابع منطق حسی و تجربی و بعضی تابع منطق نقلی و بعضی تابع منطق آماری و بعضی تابع منطق تقلیدی هستند، در منطق عملی نیز بعضی روششان مثلًا اخلاق است یعنی منطق و معیار و محک کارشان اخلاق است، با این چگونگی رفتار میخواهند به مقصد برسند و بعضی با چگونگی دیگر مثلًا زور یا نیرنگ یا دوراندیشی یا دفع الوقت یا سرعت تصمیم یا غیره ..

٧. همانطور که در متدلوژی اخیراً ثابت شد که بعضی متدها در علوم اساساً نادرست است، مثلًا تقلید از اکابر و حجت شمردن سخن آنان و یا تمسک به ظن و گمان و تخمین و یا تمسک به معیارهای انسانی از قبیل حسن و قبح و لطف و غیره در الهیات، در منطق عملی نیز ثابت است که بعضی متدها از اساس غلط است، از قبیل اینکه مثلًا تفألها و تطیرها و سعد و نحسها معیار [قرار] گیرد ..

٨. باز همچنان که در متدلوژی ثابت شد که تک معیاری غلط است، معیارها داریم، چیزی که هست جای هر معیار را باید شناخت، از نظر منطق عملی نیز به عقیده ما چنین است. البته بعضی معیارها بکلی باید طرد شود. رسول اکرم معیار غدر، خیانت، الغایات تبرّر المبادی، توسل به هیمنهها و دبدبههای سلاطین و امثال اینها را ملغی کرد و بعضی معیارها را بهطور مطلق پذیرفت، مثلًا استقامت، عدل، پیشقدمی در کوششها و امثال اینها را بهطور مطلق پذیرفت ..

ولی بعضی از معیارها را بهطور نسبی پذیرفت، یعنی برای آنها شرایط خاص زمانی و مکانی قائل شد. مثلًا معیار زور (نه ظلم) بکلی طرد نشد، بلکه برایش مورد خاص تعیین شد. همچنین است نرمی و صلابت. در جایی نرم بود و در جایی صُلب و باصلابت. در امور فردی نرم بود و در امور کلی و عمومی باصلابت و انعطاف ناپذیر.

اصول ملغی از قبیل اصل استرحام، اصل غدر و خیانت، اصل ارعاب