یادداشت‌های استاد ط-صدرا - مطهری، مرتضی - الصفحة ٣٣٥ - یادداشت عصر امام صادق علیه السلام

یادداشتهای استاد مطهری، ج ٩، ص: ٣٣٥

آتش پرستی در دین مجوس و غیره.

٤. پیدایش افکار فلسفی در مقابل همه مذاهب.

٥. پیدایش نهضتهای کلامی در اصول مذهب و غلبه معتزله در ابتدای دولت عباسی، پیدایش مرجئه و خوارج و عقاید خاص در باب حکومت و خلافت و همچنین پیدایش غلاة.

٦. پیدایش نحلههای فقهی و تضارب عقاید و آراء در داخل اسلام از این جهت (اهل حدیث و اهل رأی).

٧. پیدایش تصوف و عقاید خاص درباره اسلام و جهان.

این پنج قسمت همه زمینه جنگ عقاید را فراهم میکردند، خصوصاً با توجه به آزادی عقیده که در آن عصر وجود داشت ..

٨. هجوم فرهنگهای مختلف یونانی، ایرانی، مصری، هندی و غیره.

٩. بهطور کلی نشاط علمی و تحقیقی و ارزش کتاب و کتابخانه و دانش و سواد داشتن.

١٠. تدوین حدیث و پیدایش محدثین و مفسرین و جنگ عقاید در این جهت (عباسیین مصلحت دیدند که در مسئله خلافت، رأی عامه را بپذیرند نه رأی شیعه را.).

١٨. اما بحث از جنبه سیاست و اجتماع و قرار گرفتن نژادها در برابر یکدیگر: در سال ١٢٩ نهضت سیاه جامگان از خراسان (ناحیه مرو) آغاز شد و به واسطه سستی اوضاع امویها و جنگهای داخلی در ظرف سه سال خلافت اموی را منقرض کرد ..

امویان از زمان خلافت عثمان که ابوسفیان در خانه عثمان گفت:

تلقّفوها تلقّف الکرة ... عنصر نژاد را وارد اسلام کردند و بزرگترین خیانت را مرتکب شدند ..

خاندان علی طرفدار مساوات اسلامی بودند و قضایای علی علیه السلام که در کتاب خدمات متقابل اسلام و ایران نقل کردهایم از قبیل سخنانی که به اشعث قیس گفت، سخنی که در جواب متظلمان ایرانی گفت و حمایتی که از مظلومیت هرمزان کرد و امثال اینها