یادداشت‌های استاد ط-صدرا - مطهری، مرتضی - الصفحة ٣٢٩ - یادداشت عصر امام صادق علیه السلام

یادداشتهای استاد مطهری، ج ٩، ص: ٣٢٩

که اسلام به آن وارد شد این روح تساهل و اعتدال در حال زوال بود. از دو نیروی بزرگ آن دنیا بیزانس در اثر تعصبات مسیحی که روز به روز بیشتر در آن غرق میشد هر روز علاقه خود را بیش از پیش با علم و فلسفه قطع میکرد ... در ایران هم اظهار علاقه خسرو انوشیروان به معرفت و فکر، یک دولت مستعجل بود و باز تعصباتی که برزویه طبیب در مقدمه کلیله و دمنه به آن اشارت دارد هر نوع احیای معرفت را در این سرزمین غیرممکن کرد ..

سه عامل برای نشاط علمی:

زرین کوب از دو عامل اسلامی بحث میکند: یکی جهان وطنی و مبارزه با تعصبات قومی و نژادی، دیگر تسامح و تعاهد با اهل کتاب.

در واقع عامل سوم که عامل اصلی است همان تشویق اسلام به علم است که قبلًا خود آقای زرین کوب به آن تصریح کرده است. میگوید:.

این تسامح نسبت به اهل کتاب مبتنی بر نوعی همزیستی مسالمت آمیز بود که قرون وسطی آن را نمیشناخت ... این سعه صدر و تسامح مسلمین از اسباب عمده بود در ایجاد رفاه و آسایش که تمدن و فرهنگ انسانی بدان نیاز دارد ..

دعوت قرآن به تفکر و تدبر در کائنات و تدبر در آیات و اعلام برتری و شرافت اهل دانش، داعی عمده در این باب بود ..

یکی دیگر از مشخصات آن عصر این بود که به موجب آزادی و.

. تسامح و تحمل عقاید گونه گون، نوعی جنگ عقاید به وجود آمده بود.

عمل امام از نظر نشاط علمی، عمل امام از نظر جنگ عقاید، عمل امام از جنبه اختلاط عناصر:

نشاط علمی ایجاب میکرد که امام صادق میدان را برای دیگران خالی نگذارد و بلکه به قول امیرعلی هندی زعامت این حرکت را بر عهده بگیرد، همان طوری که کرد و تا آخر عصر امام هنوز بغداد تأسیس نشده بود و مرکز، مدینه و کوفه بود.