یادداشت‌های استاد ط-صدرا - مطهری، مرتضی - الصفحة ١٦٧ - امامت، حفظ دین

یادداشتهای استاد مطهری، ج ٩، ص: ١٦٧

در سطح آفریننده گنبد شیخ لطف اللَّه و مسجد شاه و عالی قاپو و کتیبه بایسنقری مسجد گوهرشاد و خطوط میر و بایسنقر و قرآنهای خطی و سایر شاهکارها وجود داشته باشد ..

ولی حقیقت این است که وقوع خلل در دین به این سادگیها نیست، بلکه بنا بر یک اصل روان شناسی و جامعه شناسی، یک نهضت و انقلاب همینکه موفق شد و دشمن از مواجهه رو در روی مأیوس گشت حرکتش در جبهه دشمن متوقف میشود و دشمن بدون آنکه واقعاً تحت تأثیر واقعی نهضت قرار گرفته باشد بلکه صرفاً برای بهره برداری و براساس تشخیص سود خود به نهضت میپیوندد بدون آنکه به روح و معنی و هدف نهضت ایمان داشته باشد بلکه برای استغلال نهضت، آنچنان که مخالفان مشروطیت ایران به مشروطیت پیوستند و محکمتر سنگ مشروطه را به سینه زدند، عین الدوله و صدرالاشراف نخست وزیر مشروطه شدند، اینها شکل و پوسته و ظاهر و قیافه نهضت را حفظ میکنند بلکه آرایش بیشتری میدهند اما روح و هسته و باطن و حقیقت آن را از میان میبرند و آن را از درون پوک و خالی میکنند و به تعبیر امیرالمؤمنین: یکفأ فیه الاسلام کما یکفأ الاناء و به این ترتیب نهضت را از مسیر خودش منحرف میکنند، قلب ماهیت میکنند با حفظ صورت. اکثریت قریب به اتفاق مردم که ظاهربین و صورت پسندند راضی و خشنود و شاکر و دعاگو میمانند، زیرا شعارها در حد اعلی محفوظ است هرچند اصول از بین رفته است. اینجاست که نیاز به نوعی رشد و روشن بینی به معنی درون بینی لازم است. جمله و ان لنا فی کل خلف عدولًا ینفون عنا تحریف الغالین و انتحال المبطلین ممکن است ناظر به خود ائمه اطهار باشد و ممکن است که ناظر به علما و عدولی باشد که همین مراقبت را درباره عقاید مردم نسبت به خود ائمه مینمایند. به هر حال مبارزه با «بدعتها» منحصر به این نیست که مثلًا کسی سنت و قانونی علناً به دین ببندد و به معنی مشهور «ادخال ما لیس من الدین فی الدین» نماید. گاهی تدریجاً طرز تفکر مردم نسبت به دین آنچنان عوض