یادداشت‌های استاد ط-صدرا - مطهری، مرتضی - الصفحة ٥٢ - اسلام و عمل

یادداشتهای استاد مطهری، ج ٨، ص: ٥٢

سیئه، درست نیست. [اینکه] میگویند مثلًا اعمال حسنه- بما أنّها حسنة- بدون محبت اهل بیت یا بدون اقرار به اسلام پاداش ندارد، درست نیست بلکه محال است، مگر آنکه فرض شود نبودن ولایت اهل بیت یا ایمان به نبوت سبب گردد که آن عمل صورت نگیرد یا به وجه حسن صورت نگیرد و یا سبب شود که عمل سیئی صورت بگیرد یا به وجه سوء صورت بگیرد، وگرنه محال است که عمل نیک به وجه نیک صورت گیرد و بیپاداش بماند؛ خُلف است زیرا پاداش جز صورت ملکوتی عمل نیست، کما اینکه محال است که عمل سیئی صورت بگیرد و بیکیفر باشد زیرا کیفر جز صورت ملکوتی عمل شر چیزی نیست ..

پس نظر تحقیر عمل، چه عمل نیک و چه عمل بد، باطل است ..

اما از طرف دیگر آیا نتیجه این بیان این است که ما به گروه طرفداران عمل منهای ایمان بپیوندیم؟ البته نه ..

اینجا سه مقدمه باید ذکر کنیم:

حسن و قبح فعلی و فاعلی:

الف. اصولیون اصطلاحی دارند، میگویند حسن و قبح بر دو قسم است: حسن و قبح فعلی و حسن و قبح فاعلی. میگویند ممکن است یک چیز هم حسن فاعلی داشته و هم حسن فعلی یا هم قبح فاعلی داشته باشد و هم قبح فعلی، و ممکن است حسن فعلی داشته باشد و حسن فاعلی نداشته باشد و بالعکس، یا قبح فعلی داشته باشد و قبح فاعلی نداشته باشد و بالعکس. میتوان مثالهایی در این زمینه ذکر کرد.

نیت، روح عمل است:

ب. همچنان که در نمره ١٣ گفتیم روح عمل نیت و قصد است، داعی و محرک است. لا عمل الّا بنیة، انما الاعمال بالنیات، الیه یصعد الکلم الطیب و العمل الصالح یرفعه.

معنی حسن فعلی و فاعلی:

هرچند اصولیون گفتهاند حسن یا فعلی است یا فاعلی و معنی ظاهر این تعبیر این است که فعل بما هو هو حَسَن است یا قبیح، ولی حق این است که حسن فعلی عبارت است از حسن اثر و نتیجه حتمی. یک فعل از آن جهت متصف به حُسن است که حسن اثر دارد،