یادداشت‌های استاد ط-صدرا - مطهری، مرتضی - الصفحة ١٥٨ - خوشبینی و بدبینی به نظام آفرینش ( توحید و مسئله خیر و شر و حکمت بالغه ) (١)

یادداشتهای استاد مطهری، ج ٨، ص: ١٥٨

ذات ابراج و ارض ذات فجاج لاتدلان علی العلیم الخبیر؟.

بعضی از آیات قرآن ارشاد به همین قدر از معرفت است، مثل آیه:.

أفلا ینظرون الی الابل کیف خلقت. و الی السماء کیف رفعت. و الی الجبال کیف نصبت. و الی الارض کیف سطحت..

بعضی خیال کردهاند حد معرفت حق همین است و طلب زیاده ممنوع است. این عده- چنانکه در نمره ٧ و ١٢ اشاره خواهیم کرد- طرفدار اصل تعطیل در عقول میباشند و دائماً میگویند: علیکم بدین العجائز [١]. ولی همچنان که در پاورقی محجة البیضاء، جلد ٥، صفحه ١٣٤ میگوید [این سخن] کلام سفیان ثوری است و در هیچ اصلی از شیعه یا سنی دیده نشده که از رسول اکرم نقل شده باشد، مع ذلک این قدر شهرت پیدا کرده است ..

ولی حقیقت این است که آیاتی دیگر در قرآن هست که ابوابی از معارف به روی انسان گشوده است، مثل قل هو اللَّه احد و آیات اول سوره حدید که در حدیث کافی وارد شده که برای اقوامی متعمق در آخرالزمان نازل شده است. و همچنین استدلالاتی عمیق در قرآن و نهج البلاغه و احادیث و ادعیه وارد شده که میرساند منظور این بوده که مردم «معارفی» پیدا کنند و حق نظر درباره مسائلی از صفات و شئونِ حق دارند و میتوانند بفهمند و عقل بشر قاصر مطلق آفریده نشده است. در عین اینکه کنه صفات و ذات حق غیر قابل درک است و مکرر در نهج البلاغه و احادیث و ادعیه و بلکه در آیه قرآن وارد شده است که غیر قابل وصول است (عنقا شکار کس نشود دام بازگیر، احتجب عن العقول کما احتجب عن الابصار) مع ذلک اطلاع بر مقداری از حقایق برای بشر میسر است.