یادداشت‌های استاد ط-صدرا - مطهری، مرتضی - الصفحة ١٧٧ - خوشبینی و بدبینی به نظام آفرینش ( توحید و مسئله خیر و شر و حکمت بالغه ) (١)

یادداشتهای استاد مطهری، ج ٨، ص: ١٧٧

ارادة اللَّه و اذن اللَّه اثر خود را بروز میدهد ..

در قرآن کریم در زمینههای مختلف در عین اینکه آثاری را به فاعلهایی نسبت داده، کلمه باذن اللَّه را به کار برده است [١]. در بعضی آیات دخالت اشیاء از قبیل ابر و باران را با کلمه «به» بیان کرده است ..

ما میگوییم خداوند قیوم علی الاطلاق است: هو الحی القیوم. ما میگوییم سررشته همه اسباب و مسببات در ید قدرت و اراده اوست، عالم به اراده [او] حرکت میکند:

ازمّة الامور طراً بیده و الکل مستمدّة من مدده.

امیرالمؤمنین میفرماید:.

اللّهم انک آنس الآنسین لاولیائک ... علماً بأن ازمّة الامور بیدک و مصادرها عن قضائک.

تفاوت معارف شیعه در توحید ذاتی و صفاتی و افعالی با اشاعره و معتزله:

از آنچه تا اینجا گفته شده [معلوم گردید] که از سه قسم توحید ذکر شده، همه [٢] طرفدار توحید ذاتی هستند ولی توحید صفاتی را فقط معتزله قائلند و توحید افعالی را فقط اشاعره، ولی شیعه به هر سه توحید قائل است و معنی توحید صفاتی در نزد شیعه با آنچه معتزله میگویند و معنی توحید افعالی با آنچه اشاعره میگویند متفاوت است، همچنان که توحید ذاتی- که ائمه شیعه مخصوصاً علی علیه السلام توضیح داده است و عرفا از آن پیروی کردهاند و تدریجاً فکر وحدت وجود را پدید آورده است- با آنچه عموم متکلمین گفتهاند متفاوت است.

توحید در عبادت:

٤. اما توحید در عبادت. تا توحید ذاتی و افعالی روشن نشود، توحید در عبادت روشن نمیشود. توحید در عبادت متفقٌ علیه همه فرق اسلامی است. همان طوری که هیچ فرقهای منکر توحید ذاتی