یادداشت‌های استاد ط-صدرا - مطهری، مرتضی - الصفحة ٢٦٢ - خوشبینی و بدبینی به نظام آفرینش ( توحید و مسئله خیر و شر و حکمت بالغه ) (١)

یادداشتهای استاد مطهری، ج ٨، ص: ٢٦٢

توحید- خداشناسی

١ .... [١] مسائل علوم که در جستجوی پدیدههای عالمند بوده باشند. هرکس هم که خواسته وحدت به وجود آورد بالاخره خواه ناخواه از طرز تحقیق علمی خارج شده، فیلسوفی کرده ولی خام و ناپخته مثل راه طی شده. تمام شد خلاصه ..

٢. برای اثبات وجود خدا طرق زیادی هست، یعنی طرقی که انسان را به خدا «دلالت» میکند زیاد است و از نظر کلی میتوان آنها را به سه نوع تقسیم کرد: طرق یا طریق فطری، طرق علمی، طرق فلسفی؛ به عبارت دیگر راههای دل و فطرت، راههای حس و علوم تجربی، راههای عقل و استدلال فلسفی ..

مقصود از راه یا راههای دل یعنی راهی که مستقیماً از احساسات انسان و عمق شعور باطن بشر به سوی خدا هست و به شکل یک احساس، یک جذبه، یک کشش، یک عشق، یک شور در انسان وجود دارد ..

ما میدانیم نقطه اصلی که راه اهل عرفان را از راه فلاسفه و متکلمین جدا میکند همین جاست، یعنی نقطه شروع است. عرفا معتقدند که دل و احساسات قلبی را باید تقویت کرد و موانع رشد و توسعه آن را باید از میان برد تا به اصطلاح معرفت شهودی حاصل شود. اما فلاسفه و متکلمین از راه عقل و فکر و علم میخواهند خدا را بشناسند. به عبارت دیگر متکلمان و فلاسفه میخواهند خدا را بشناسند ولی عارفان میخواهند به خدا برسند. البته تناقضی میان این دو راه نیست، مانعة الجمع نمیباشند، بحث در بهتر بودن هریک از آنهاست. به عبارت بهتر، هر دستهای برای یک راه مناسبترند. داستان بوعلی و ابوسعید ابوالخیر معروف است که بوعلی گفت: آنچه ما میدانیم او میبیند و ابوسعید گفت: آنچه ما میبینیم او میداند.