یادداشت‌های استاد ط-صدرا - مطهری، مرتضی - الصفحة ٣٦٥ - یادداشت شناخت قرآن - جلسه پنجم قرآن در قرآن - قلب

یادداشتهای استاد مطهری، ج ٨، ص: ٣٦٥

درباره این دو چیزی که خود، هم زبان این است و هم زبان آن، یعنی عقل و دل، چه منطق و بیانی دارد. درباره عقل چه گفته است و درباره دل چه گفته است؟.

اما درباره عقل؛ در بحثهای «احتجاجات قرآن» گفتیم که قرآن عقل را به عنوان یک سند و یک حجت میپذیرد، به عقل به چشم یک مزاحم نظر نمیافکند [١] ..

اما درباره دل؛ یک سؤال همیشه درباره قرآن میشود که چرا قرآن فهم را و احیاناً تدبر را به دل نسبت میدهد، در عین اینکه به عقل هم نسبت داده است؟ آیا مرکز عقل را دل میداند؟ از طرفی میگوید: فانها لاتعمی الابصار ولکن تعمی القلوب التی فی الصدور، و یا میگوید: لهم قلوب لایفقهون بها، از طرف دیگر: و یجعل الرجس علی الذین لایعقلون ....

این گونه میتوان جواب داد که دو مطلب است: یکی فهم عقل و یکی فهم دل، زیرا گفتیم انسان دو زبان دارد و قرآن نیز دو زبانه است ..

یادداشت شناخت قرآن - جلسه پنجم : قرآن در قرآن - قلب

گفتیم که قرآن هم کتاب عقل است و هم کتاب دل، هم کتاب فکر است و هم کتاب عشق و ایمان، هم برای وادار کردن عقل به اندیشیدن است و هم برای شوراندن قلب و برانگیختن قلب. پس قرآن دو مخاطب دارد: با عناصر فکریاش عقل را مخاطب قرار میدهد و با عناصر ذوقی و جمالی و عشقی و عاطفیاش قلب را. با یک زبان با عقل سخن میگوید و با زبانی دیگر با دل، و میان هر دو زبان هماهنگی برقرار کرده است و هنرش و اعجازش در این هماهنگی است ..

در جلسه پیش راجع به مخاطب اول و مخاطب کوچکترش