یادداشت‌های استاد ط-صدرا - مطهری، مرتضی - الصفحة ٣٢٥ - توحید - اول الدین معرفته

یادداشتهای استاد مطهری، ج ٨، ص: ٣٢٥

٢٢. در صفحه قبل گفتیم که در دین تجاوز جایز نیست، هرچند مجازات جایز است و فرق است بین تجاوز و مجازات. تجاوز با علاقه سازگار نیست اما مجازات سازگار است. در اینجا باید به مسئله سیاست دینی مخصوصاً سیاست علی علیه السلام توجه شود و با سیاست معاویه مقایسه شود [١] ..

٢٣. در ورقه کرامت نفس بحث کردیم که در اخلاق اسلامی در عین اینکه یک نوع خود شکنی و خود گم کردن و خود فراموش کردن هست، نوعی خود رعایت کردن و خود بازیافتن نیز هست. نوعی از خودی باید خوار و ذلیل بشود (طوبی لمن ذل فی نفسه) که از آن به تواضع و فروتنی و شکسته نفسی تعبیر میشود و نوعی از خود باید عزیز بماند (اطلبوا الحوائج بعزة الانفس). در آن ورقهها [گفتیم] که در اسلام حقارت و مهانت مردود است در عین اینکه برتری طلبی نیز مردود است. برتری خواهی، عظمت نسبی یعنی تقدم بر دیگران است که لازمهاش میل به تأخّر دیگران است، مسابقه بردن است که خالی از میل به عقب ماندن دیگری نمیتواند باشد، تنازع بقاست که غلبه نسبی در آن معتبر است. اما کرامت و بزرگواری و احترام ذات به معنی ارزش فی حد ذاته است ..

اینجا این سؤال پیش میآید که آیا آنچه در ورقههای کرامت نفس گفته شد مبنی بر ارزش ذاتی فضایل اخلاقی از نظر اسلام، با آنچه در این ورقهها گفته شد که یگانه منطق و مبنای فضایل روحی معرفة اللَّه است منافی نیست؟ چنانکه در آن ورقهها گفتیم اصل کرامت نفس مبتنی بر این است که روح قطع نظر از بدن و شئون بدنی کمال و جمال و جلالی دارد، پس مانعی ندارد که انسان در عین خودخواهی و خودپرستی دارای صفاتی عالی باشد. جواب این سؤال این است که کرامت نفس و شرافت نفس مادامی که با پی بردن به مقام واقعی روح و نفس و استقلال و متبوع بودن آن مقرون نباشد