یادداشت‌های استاد ط-صدرا - مطهری، مرتضی - الصفحة ٢٣٠ - خوشبینی و بدبینی به نظام آفرینش ( توحید و مسئله خیر و شر و حکمت بالغه ) (١)

یادداشتهای استاد مطهری، ج ٨، ص: ٢٣٠

آنگاه سید وارد بحث نظام اسباب و مسببات میشود و اینکه همه آنها منتهی به ذات واجب میگردد که این عوالم با عظمت را به تدبیر و حکمت ایجاد فرموده و در منتهای جمال و کمال آفریده است ..

آنگاه اشاره میکند به علم تاریخ که امروز به صورت یک فلسفه درآمده است و این خود از آن جهت است که نظام عالم نظام ضروری و سنتهای جاریه عالم قطعی است و هیچ کس قادر نیست خود را از قوانین طبیعی آزاد نماید (یعنی این خود معنی حکومت و قدر است) ..

آنگاه میگوید:.

اعتقاد به قضا و قدر اگر به لوث جبر محض آلوده نشود سبب ایجاد قوّت و همت و شجاعت در شخص میشود و پردلی و رادمردی و ثبات قدم میآورد، صاحبش را قهرمان و پهلوان و توانا میسازد و بر تحمل شداید و پنجه در پنجه شیران افکندن بردبار و قادر میگردد ..

ممکن است مقصود سید این باشد که معتقد به قضا و قدر چون اجل را معلوم و رزق را مقسوم میداند پس رذایل تابعه از خوف مرگ و یا طمع در مال غیر و حرص و آز را از بین میبرد. ولی این گونه اعتقاد به قضا و قدر خلاف آن چیزی است که خود سید قبلًا گفت.

مقصود این است که معتقد به تقدیر معتقد به تدبیر است، معتقد است که کار به دست خداست، تقدیر به دست خداست، میداند که اگر کسی رضای خدا را تحصیل نماید یعنی از سنن تشریعی الهی پیروی نماید در کنف آنها محفوظ و مأجور خواهد بود (ان تنصروا اللَّه ینصرکم)، معتقد است که اگر کسی حقیقت را حمایت نماید حقیقت نیز به حمایت او برمیخیزد. لازمه این گونه اعتقاد به تقدیر و تدبیر، توکل و اعتماد به حق و نترسیدن از مرگ و فقر است، نقطه ضعف وجود آدمی [را] که خوف از نیستی و خوف از هستی شقاوت آلود