یادداشت‌های استاد ط-صدرا - مطهری، مرتضی - الصفحة ٢٩١ - خوشبینی و بدبینی به نظام آفرینش ( توحید و مسئله خیر و شر و حکمت بالغه ) (١)

یادداشتهای استاد مطهری، ج ٨، ص: ٢٩١

از کجا واجب است؟ این حکم در مقام تمثیل مانند آن است که کسی بگوید من تصور صد پاره زر مسکوک دارم، پس صد پاره زر مسکوک در بغل دارم. البته ممکن است صد پاره زر مسکوک داشته باشی، اما بسیار فرق باشد از اندیشه تا وصول.

همچنین وجود ذات کامل را منکر نیستیم اما تصورش مستلزم وجودش نیست ..

اکنون وارد انتقاد برهان وجودی اروپایی میشویم و سپس به تقریر برهان صدّیقین صدرایی میپردازیم ..

خلاصه سخن آنسلم این است که به نوعی برهان خلف تمسک کرده است. در اینجا باید برهان خلف را هم تعریف کنیم و هم از منطق و هندسه برای آن مثال بیاوریم تا معلوم شود ارزش استدلالی این برهان که قرنها وقت فلاسفه اروپا را گرفته است در صورتی که همان روز اول باید دور افکنده میشد، چقدر است ..

اما تعریف برهان خلف: ... [١].

اما مثال: ... [٢].

اگر ما فرض کنیم در خارجْ ذاتی را که از آن بزرگتر نباشد ناچار باید وجود داشته باشد زیرا اگر وجود نداشته باشد نه تنها ذات بزرگتر نیست ذات کوچکتر هم نیست، لاشیء است و لزومی ندارد که بگوییم ذات بزرگتری که وجود داشته باشد از او بزرگتر است. به عبارت دیگر اگر ذات بزرگتر به حمل شایع را فرض میکنیم یعنی اگر مصداق ذات بزرگتر را فرض کنیم، قطعاً موجود است زیرا مصداق بودن مساوی است با وجود داشتن ..

ولی چنانکه میدانیم فرض ذات بزرگتر فقط مستلزم این است که اگر ذات بزرگتری مصداق پیدا کند موجود باشد، مثل همه فرضهای دیگر. پس دلیل بر وجود و تحقق ذات بزرگتر نیست.