یادداشت‌های استاد ط-صدرا - مطهری، مرتضی - الصفحة ٢١٤ - خوشبینی و بدبینی به نظام آفرینش ( توحید و مسئله خیر و شر و حکمت بالغه ) (١)

یادداشتهای استاد مطهری، ج ٨، ص: ٢١٤

وراثی مسبوق است به قدر عینی در نطفه پدر یا مادر. ایضاً در صحیح مسلم (ج ٨، ص ٤٤) احادیثی در باب کتابت و تقدیر مقدرات در رحم ذکر میکند که قابل توجه است ..

١٧. عطف به نمره ١٣، نباید چنین گمان کرد که صفاتی که بالفعل در انسان هست و از نظر انسان غیر قابل تغییر است مثل اندازه قد و رنگ پوست و میزان هوش و استعداد، قضا و قدر لازم است و آنچه از صفات قابل تغییر است به ورزش و تعلیم و تربیت، قضا و قدر غیر حتمی است، زیرا همان طوری که قبلًا گفتیم این گونه صفات با مقدرت فعلی انسان غیرقابل تغییر است یعنی مقدور انسان نیست، آنهم در حال حاضر، و فرق است بین اینکه امری در ذات خود غیرقابل تغییر و تبدیل باشد و اینکه برای انسان غیر مقدور باشد.

پس باید به همان مثالها که ما ذکر کردیم قناعت کرد ..

١٨. خلاصه مطالب گذشته و اشکال و جواب این است:.

اشکال: اعتقاد به سرنوشت و قضا و قدر بشر را از فعالیت و عمل و اتکاء به نفس و همت و اراده که عامل اصلی سعادت است بازمی دارد، زیرا به موجب این اعتقاد سرنوشت بشر در دست خودش نیست و انسان اسیر و محکوم سرنوشت است نه حاکم و مسلط بر وی. آنچه برایش مقدر شده، خوش یا ناخوش، چه بخواهد و چه نخواهد به او میرسد، «آنچه نصیب است نه کم میدهند- گر نستانی به ستم میدهند»، «بخت و دولت به کاردانی نیست- جز به تأیید آسمانی نیست» ..

اجل به موقع خود میرسد و همچنین رزق [١] و سلامت و بیماری و فقر و غنا و عزت و ذلت. علم و جهل بشر، عمل و کوشش او، تدبیر و اندیشه او هیچ کدام در این امور مؤثر نیست. قل اللّهم مالک الملک تؤتی الملک من تشاء و تنزع الملک ممن تشاء و تعز من تشاء و تذل من