یادداشت‌های استاد ط-صدرا - مطهری، مرتضی - الصفحة ١٦٧ - خوشبینی و بدبینی به نظام آفرینش ( توحید و مسئله خیر و شر و حکمت بالغه ) (١)

یادداشتهای استاد مطهری، ج ٨، ص: ١٦٧

بلکه تقریباً همان است که ابراهیم ابوالانبیاء گفت: فلما جن علیه اللیل رأی کوکباً قال هذا ربی ....

دیدیم که شیخ شبستری به کسانی که به استناد علیکم بدین العجائز از ورود در معارف خودداری میکنند حمله کرد و گفت: «جهان آنِ تو و تو مانده عاجز ...» هرچند امثال لاهیجی و مولوی هریک به نحوی این حدیث را توجیه کردهاند ..

به هر حال برای یک نفر مسلمان عار است که طرفدار تعطیل و تقلید باشد، بالاخص برای شیعه که گفتههای امام اولش را امثال بوعلی و ابوسعید حل آن را به یکدیگر حواله میکنند ..

از خصوصیات معطله تعبد احمقانه به ظواهر غیر مقصوده است از قبیل رؤیت خداوند با چشم سر و از قبیل استواء بر عرش که برای اولی به آیه وجوه یومئذ ناضرة. الی ربها ناظرة تمسک جستهاند و برای دومی به آیه الرحمن علی العرش استوی؛ در صورتی که هدف قرآن از آن تعبیرات این بوده که تدبر بیشتری در آنها بشود. آنها بودند که میگفتند: الکیفیة مجهولة و السؤال بدعة، آنها بودند که تشکیل صغری و کبری را در دین مطلقاً حرام میدانستند و میگفتند: من تمنطق تزندق.

عرفا و فلاسفه:

اما غیر معطله که طرفدار قدرت بشر بر تحصیل معارف میباشند دو دستهاند. دسته اول کسانی هستند که راه تحصیل معارف را قلب و دل میدانند و آنها عرفا میباشند. دسته دوم کسانی هستند که از راه عقل و علم و فکر پیش رفتهاند. آنها فلاسفه و متکلمین میباشند.

همچنان که در ورقههای توحید، خداشناسی گفتیم، نقطهای که راه عرفا را از راه فلاسفه و متکلمین جدا میکند همین جاست ..

از جمله چیزهای جاذب و لطیف، مبارزهها و مطاعنههای عرفا و فلاسفه است. فلاسفه بیشتر عرفا را تحمل کردهاند تا عرفا فلاسفه را.

نمط نهم اشارات بهترین دلیل است ..

عرفا راه فلاسفه را راه غیر مطمئن میدانند و میگویند: