یادداشت‌های استاد ط-صدرا - مطهری، مرتضی - الصفحة ٣٣٣ - توحید و نحن اقرب الیه منکم - شعور مخفی انسان

یادداشتهای استاد مطهری، ج ٨، ص: ٣٣٣

واقعیتش او باشد و او محیط ذاتی بر معلول باشد، پس علت از خود معلول احق است به اینکه خود معلول باشد: بسیط الحقیقة کل الاشیاء. و اما از جنبه علمی به این دلیل که انسان وقتی که خودش را با دیگران مقایسه میکند میبیند که یک صندوقخانه و خلوتگاه در درون خود دارد که احدی از آن آگاه نیست. هرکسی کم و بیش رازها و اسراری دارد که مخصوص خودش است و کسی در آن خانه سرّی راه ندارد، ولی خداوند به همه آن رازها آگاه است و به یک سلسله رازها و سرّها که خود آدمی هم از آنها بیخبر است، یعنی آدمی یک تاریکخانه از اسرار دارد که حتی خود او هم از آنها بیخبر و بیاطلاع است. انه یعلم السر و اخفی..

امروز علمای معرفة النفس شعور انسان را تقسیم کردهاند به شعور ظاهر و شعور مخفی، و معتقدند که قسمت اعظم شعور انسان از خودش مخفی است. در مقام تشبیه میگویند شعور انسان مثل یخی است که در داخل حوضی باشد و یا هندوانهای است که در آب افتاده باشد که فقط قسمت کمی از آن بیرون است. خداوند، هم به آن خلوتخانه دل آگاه است و هم به آن تاریکخانه که خود آدمی از آن بی خبر است. از جمله چیزهایی که در تاریکخانه روح باقی است و ما از آنها بیخبریم، امور فراموش شده است. ما خیال میکنیم هرچه فراموش شد از صفحه ذهن پاک شد مثل خطی که با مداد نوشته باشند، ولی حکمت الهی قدیم و معرفة النفس جدید ثابت کرده که فراموشی محو نیست. آنچه بر صفحه روح با قلم خیال یا عقل ثبت میشود هرگز محو نمیشود، مثل چاپ است که با بقای کاغذ باقی است، چنان کپیه شده که محو شدنی نیست. روان شناسان میگویند در حال احتضار همه فراموش شدهها به یاد میآید ..

قرآن فرمود:.

و کل انسان الزمناه طائره فی عنقه و نخرج له یوم القیمة کتاباً یلقیه منشوراً. اقرأ کتابک کفی بنفسک الیوم علیک حسیباً.