یادداشت‌های استاد ط-صدرا - مطهری، مرتضی - الصفحة ٣٦٤ - یادداشت شناخت قرآن - جلسه چهارم قرآن در قرآن - عقل و قلب

یادداشتهای استاد مطهری، ج ٨، ص: ٣٦٤

یادداشت شناخت قرآن - جلسه چهارم : قرآن در قرآن -. عقل و قلب

١. در جلسه پیش گفتیم که قرآن دارای دو بیان و دو زبان است.

با یک زبان با عقل بشر سخن میگوید و آن را تغذیه مینماید؛ با زبان دیگر با روح، با دل. با یک زبانش همزبان عقل است و آشنای با عقل و اندیشه است [و با زبان دیگر همزبان دل و آشنای با دل.] به عبارت دیگر یک زبانش را عقل میفهمد و زبان دیگرش را دل. و گفتیم اساساً علت این است که انسان موجود دو زبانی است و با دو زبان چیز میفهمد و درک میکند. آنچه با زبان عقل درک میکند با زبان سر بیان میکند و آنچه با زبان دل میفهمد سراسر وجود انسان آن را بیان میکند و گاهی رنگ رخسار، ضربان قلب، ریزش اشک، زمزمه زبان بهتر از حرف و سخن بیان کننده زبان دل است ..

ایندو در منطق قرآن نباید از یکدیگر تفکیک شوند؛ اگر تفکیک شوند، انسان تجزیه شده است. انسان تجزیه شده، انسان نیست.

جامعه انسان نیز اگر ایندو از یکدیگر تفکیک شوند جامعه انسانی نیست ..

دنیای دل یعنی چه؟ یعنی آن دنیایی که به قول اینشتاین (ورقههای عبادت) و به قول ویلیام جیمز (ایضاً ورقههای عبادت) و به قول اقبال (ایضاً ورقههای عبادت) و به قول مولوی (ایضاً ورقههای عبادت) انسان از خودِ محدود مانند مرغی که از زندان قفس آزاد شود، بیرون میرود و خود را با منبع هستی یکی و یا نزدیک میبیند. پس اشتباه نشود که هر حالی و هر نشئهای و هر از خود بیخودیای دنیای دل نیست، و الّا نشئه تریاک و هروئین و موسیقیهای شهوتانگیز هم نشئه است. بعضی متصوفه برای اینکه تقلید اهل دل را در بیاورند، حالت مصنوعی به وسیله حشیش ایجاد میکنند ولی حالت انسان بما هو انسان نیست. این یک کیف و یک نشئه خاص بدنی و عصبی است ..

در اینجا مطلبی که لازم است بحث شود این است که قرآن