یادداشت‌های استاد ط-صدرا - مطهری، مرتضی - الصفحة ١٦٠ - خوشبینی و بدبینی به نظام آفرینش ( توحید و مسئله خیر و شر و حکمت بالغه ) (١)

یادداشتهای استاد مطهری، ج ٨، ص: ١٦٠

گر بگویی مشبّهی باشی ور نگویی ز دین تهی باشی [١]

٨. دو نوع عرفان است: نظری و عملی [٢]. مبطلین منکر هر دو هستند و دلایلی که از نظر مذهبی بر معرفت استدلالی و بر معرفت اشراقی میتوان اقامه کرد ..

٩. عرفان عملی و شب زنده داریها.

١٠. گفتیم در نمره ٨ که دو نوع معرفت است: نظری و عملی، یعنی پس از آنکه دانستیم که آخرین حدّ معرفت بشر دین العجائز نیست و راه به سوی معرفت حق بیش از معرفت اجمالی که «جهان را صاحبی باشد خدا نام» باز است، باید دید چه راهی است که باز است. آیا آن راه، راه استدلال و تعقل و منطق است یا راه مجاهده و تزکیه و عمل و تقوا؟.

البته قشریون از قبیل حنابله هر دو راه را منع میکنند. آنها فقط میگویند آنچه در احادیث یا آیات رسیده ما باید به ظاهر آنها متعبد باشیم از قبیل الرحمن علی العرش استوی. در محجة البیضاء، جلد ١، باب قواعد العقائد از مالک بن انس نقل میکند که میگفت: الاستواء معلوم و الکیفیة مجهولة و السؤال بدعة.

قشریون و معطّله:

مسائل مهمی در الهیات هست از قبیل اثبات واجب الوجود و وحدت ذات و بساطت ذات و اینکه لا ماهیة له و اینکه واجب بالذات واجب من جمیع الجهات است و اینکه اراده از صفات ذات است یا از صفات فعل، فرق و میزان صفات ذات و صفات فعل، مسئله حدوث عالم، مسئله عموم علم و علم به جزئیات، مسئله عموم قدرت و تعلق قدرت به محالات، مسئله عموم فاعلیت، مسئله قضا و قدر، مسئله جبر و تفویض، مسئله حکمت بالغه و خیر و شر، مسئله نفی جسمیت و نفی زمان و مکان، مسئله اول ما صدر، مسئله امتناع صدور کثیر از واحد و نظام اسباب و مسببات، مسئله عالم جبروت و عقول و عالم