یادداشت‌های استاد ط-صدرا - مطهری، مرتضی - الصفحة ١٩٢ - خوشبینی و بدبینی به نظام آفرینش ( توحید و مسئله خیر و شر و حکمت بالغه ) (١)

یادداشتهای استاد مطهری، ج ٨، ص: ١٩٢

محبت و ارادت به اولیا وسیله است نه هدف:

از طرف دیگر میدانیم که محبت و ارادت عامل مهمی است برای کشاندن بشر به سوی این هدفها، چنانکه در ورقههای آثار عشق و محبت و در ورقههای علی، محبت اولیا گفتهایم. اکنون باید ببینیم آیا اسلام از این عنصر به عنوان وسیلهای برای هدفهای خود نه نقطه مقابل هدفهای خود، استفاده کرده است یا نه؟ آیه و اذ قال ابراهیم رب اجعل هذا البلد امناً ... ربنا انی اسکنت من ذریتی ... میرساند که اسلام از این وسیله خواسته است استفاده بشود. نشستن با کاملین، تجلیل کمّلین، تجسم اسلام در وجود کسانی مانند خود پیغمبر و علی و حسین علیهم السلام از لحاظ قدرت اجرایی و تأثیر در نفوس مردم، فوق العادگی دارد. اگر قرآن همان طوری بدون وساطت پیغمبر نازل میشد، هرگز نمیتوانست این قدر اثر ببخشد. رجوع شود به ورقههای علی، محبت اولیاء..

١٦. مطلب دیگر که عمده است این است که آیا انبیا و اولیا خودشان هدفند یا وسیله؟ آیا معرفت آنها و محبت آنها و تکریم و تعظیم آنها هدف است یا وسیله؟.

تشبیه احترام و محبت اولیا به احترام و محبت عالم:

مثلًا ما میدانیم تعظیم و تکریم و احترام عالم خوب است، اما این وسیلهای است برای عالم شدن. اگر بنا شود از این احترام هیچ اثری برنخیزد، این احترام فایده ندارد. این تکریم شعار است. شعارها برای حفظ و تقویت حقایق دیگری است. یا اینکه اساساً هدف فقط و فقط محبت و ولایت و معرفت اولیاست، مقررات دیگر طفیلی است؟.

در اینجا دو عقیده کاملًا متضاد وجود دارد: بعضیها صد درصد محبت و معرفت اولیا را هدف اصلی میشمارند، اما به نظر ما اسلام آن را به عنوان یک وسیله برای هدفهای خود دستور داده است ..

مجالست با صالحان وسیله است برای تهذیب نفس، تعلّم وسیله است نه هدف، یعنی حتی خود علم مقدمه عمل است ..

١٧. رجوع شود به ورقههای اقسام توحید که بحث مفید و جامعی شده است و از صفحه ١٧٧ درباره توحید در عبادت بحث