یادداشت‌های استاد ط-صدرا - مطهری، مرتضی - الصفحة ٢٠٧ - خوشبینی و بدبینی به نظام آفرینش ( توحید و مسئله خیر و شر و حکمت بالغه ) (١)

یادداشتهای استاد مطهری، ج ٨، ص: ٢٠٧

ایضاً در صفحه ١٧١ میگوید:.

جهان آفرینش با همه پدیدههای خود و افعال و آثار آنها یک واحد فعل حق است که از حق سبحانه صادر میشود و لازم این نظر این است که همه افعالی که در ذیل پدیدههای جهانی پیدا شده و طبق قانون علیت عمومی افعال و اعمال آنها شمرده میشود، این اعمال، هم از آنِ حق هستند و هم از آنِ فاعلهای نزدیک خودشان ولی طولًا نه عرضاً. مثلًا تنفس انسان و سوزانیدن آتش مملوک حق است علی الاطلاق و مملوک انسان و آتش است به تملیک حق و در نتیجه حدود فعل به فاعل نزدیکش نسبت داده میشود نه به حق، و وجود دادن به فعل حقیقتاً به حق نسبت داده میشود نه به فاعل نزدیک. مثلًا خوردن و آشامیدن و خوابیدن به انسان نسبت داده میشود نه به حق و وجود دادن به این اعمال موقعی که شرایط پذیرفتن وجود جمع شد از آنِ حق است. و از اینجا روشن میشود که حدود و اندازههای افعال ارتباط مخصوصی با حق سبحانه دارند (مسئله قَدَر) چنانکه ضرورت تحقق حوادث که مقتضای قانون علیت و معلولیت میباشد (مسئله قضا) ارتباط وجودی به حق سبحانه دارد ..

بنابراین هر چند قضا و قدر هر دو عبارتند از ارتباط اشیاء و آثار آنها به حق، ولی اولًا قدر ارتباط حدود و اندازه اشیاء است و قضا ارتباط وجود اشیاء، و ثانیاً هر دو ارتباط همانطور که بین حق و آن شیء هست بین آن شیء و فاعل نزدیکش نیز هست، ولی فاعل نزدیک و بلکه خود آن شیء به ارتباط قدری اولی است از حق و حق به ارتباط قضائی اولی است از فاعل نزدیک ..

ولی این تفسیر برای قضا و قدر مخالف معروف و مشهور است. در حقیقت در اینجا هریک از قضا و قدر، عینی گرفته شده که عین