یادداشت‌های استاد ط-صدرا - مطهری، مرتضی - الصفحة ٢٨١ - خوشبینی و بدبینی به نظام آفرینش ( توحید و مسئله خیر و شر و حکمت بالغه ) (١)

یادداشتهای استاد مطهری، ج ٨، ص: ٢٨١

بخواهد دلالت نظم و اتقان مصنوعات را انکار کند باید به اصل تغییرات تصادفی متوسل شود ولی اگر بخواهد اصل هدایت و رهبری موجودات را انکار کند باید بگوید حرکات منظم موجودات لازمه جبری ساختمان آنهاست، مثلًا تلفن خودکار طوری ساخته شده که وقتی که شما انگشت را روی شماره ٥ میگذارید، در مرکز، سیم شما با قسمت ٥ متصل میشود و در نوبت دوم با ٦ و نوبت سوم با ٣ مثلًا و همچنین. این لازمه این ساختمان است بدون اینکه احتیاجی به قوه رهبری در خود این موجود یا ماوراء این موجود در کار باشد.

همچنین است ساختمان موشکهای قاره پیما و غیره. اما لازمه ساختمان یک اتومبیل این نیست که خود به خود شما را از محل کارتان به منزل برساند ..

تقریر برهان هدف به این نحو است که طرز کار موجودات اعم از جماد و نبات و حیوان و انسان نشان میدهد که در کار این موجودات توجه به هدف وجود دارد، هدف نشانه گیری شده است و به سوی آن میرود. البته در اعمال ارادی انسان و حیوان بحثی نیست، زیرا مسلم است که در انسان و حیوان هوش و فهمی هست که قادر به نشانه گیری است و بحث در خود آن هوش و فهم مربوط میشود به اصل نظم یا خلقت. آنچه درباره انسان و حیوان از این لحاظ باید گفته شود خود فهم و هوش نیست، الهامات حیوانی و انسانی است که بعداً خواهیم گفت ..

به هر حال ما میگوییم در حرکات نباتات و پیکر انسان و حیوان و حتی در حرکات برخی جمادات نشانههایی از توجه به هدف هست. این رفتن به سوی هدف یا باید ناشی از ساختمان ماشینی آنها باشد و مکانیسم آنها برای این کار کافی باشد، یا باید این موجودات دارای عقل و شعور کاملی باشند و یا باید قوه مدبری اینها را رهبری کند و لااقل به این صورت باشد که نوعی شور و عشق به هدف در باطن موجودات باشد که بر ما مخفی است و البته وجود این شور و عشق، خود حاکی از ماوراء طبیعت است.